Nga Prof. Asoc. Dr. Pëllumb Karameta
Në Shqipëri, dhuna politike nuk mjafton më të ushtrohet. Që të paraqitet si akt heroik, duhet të filmohet, të transmetohet, të komentohet dhe, mundësisht, të duartrokitet. Një molotov i hedhur ndaj një institucioni nuk është më vetëm lajm. Në spektaklin politik mund të shndërrohet në dëshmi trimërie.
Autori fiton protagonizëm, mëtuesi i pushtetit një argument më shumë dhe televizioni pamjet e mbrëmjes. Të gjithë mund të përfitojnë nga spektakli. Përveç Shqipërisë.
Informimi për dhunën është detyrë e medias. Glorifikimi i saj është gjë tjetër. Kur agresioni paraqitet si heroizëm dhe shkatërrimi si meritë politike, dëmi nuk kufizohet te xhamat e thyer.
- GLORIFIKIMI I DHUNËS E SHNDËRRON AGRESIONIN NË VLERË
Dhuna politike bëhet veçanërisht e rrezikshme kur nuk dënohet, por admirohet. Vandalizmi quhet rezistencë. Agresioni, guxim. Shkelja e ligjit, heroizëm. Mjafton që autori të jetë në anën politike që e justifikon dhunën, dhe agresioni pagëzohet me një emër më fisnik.
Kështu, ndryshon shkalla e vlerave. Qytetari që argumenton duket i pafuqishëm. Ai që hedh molotovin bëhet protagonist. Një shoqëri që duartroket agresionin nuk po nderon guximin qytetar. Po mëson të ngatërrojë forcën e argumentit me argumentin e forcës.
Kur trimëria matet me lartësinë e flakëve, demokracia humbet kuptimin e saj.
- GLORIFIKIMI I DHUNËS ZHVLERËSON MEKANIZMAT DEMOKRATIKË
Demokracia ka mekanizma për zgjidhjen e kundërshtive politike. Dialogun, marrëveshjen, votimin dhe protestën paqësore. Dhuna nuk është mekanizëm alternativ. Është cenim i rregullave që u japin kuptim këtyre mekanizmave.
Kur molotovi paraqitet si mjet për ndryshimin e pushtetit, qytetarit i përcillet mesazhi se argumenti nuk vlen dhe se vota mund të anashkalohet. Por vëmendja televizive nuk është mbështetje elektorale. As numri i protestuesve nuk mund të zëvendësojë numrin e votuesve.
Në Shqipëri, pushteti parlamentar përcaktohet me vota çdo katër vjet. Në spektaklin televiziv, molotovët numërohen çdo mbrëmje.
- GLORIFIKIMI I DHUNËS DOBËSON AUTORITETIN E LIGJIT
Institucionet publike nuk janë pronë e qeverisë së radhës. Ato u përkasin qytetarëve, përfshirë ata që protestojnë kundër saj. Djegia e një automjeti policie apo sulmi ndaj një ndërtese publike nuk ndëshkon vetëm pushtetin. Cenon rendin juridik që duhet t’i mbrojë të gjithë.
Sulmet me molotovë kanë përfshirë edhe selinë e Partisë Socialiste në Tiranë. Një seli partie nuk është institucion shtetëror, por sulmi ndaj saj mbetet akt dhune, pavarësisht kundërshtimit politik ndaj asaj partie.
Ligji nuk mund të zbatohet sipas simpative partiake. Dhuna e protestuesit nuk justifikohet nga pakënaqësia ndaj qeverisë. As përdorimi i paligjshëm i forcës nga policia nuk justifikohet nga detyra për ruajtjen e rendit. Nëse ligjshmëria varet nga kush e ushtron dhunën, nuk kemi më parim. Kemi tifozëri.
- GLORIFIKIMI I DHUNËS SABOTON EDUKIMIN QYTETAR
Në shkollë dhe në universitet, nxënësit dhe studentët mësojnë të argumentojnë, të dëgjojnë mendimin ndryshe, të bashkëpunojnë dhe t’i zgjidhin konfliktet pa dhunë. Jashtë tyre, spektakli politik mund t’u ofrojë një mësim tjetër. Ai që arsyeton, pret radhën. Ai që shkatërron, merr mikrofonin.
Kjo kundërthënie e dobëson edukimin qytetar. Jo sepse çdo i ri që sheh dhunë do ta imitojë, por sepse përsëritja e glorifikimit mund ta bëjë agresionin të duket i pranueshëm.
Pastaj kërkojmë që shkolla dhe universiteti të formojnë qytetarë demokratë, ndërsa një pjesë e debatit publik shpërblen sjelljen e kundërt. Dhe habitemi pse të rinjtë nuk i besojnë dialogut.
- GLORIFIKIMI I DHUNËS KRIJON KOSTO EKONOMIKE DHE SHOQËRORE
Çdo automjet i djegur, çdo institucion i dëmtuar dhe çdo ndërhyrje për riparimin e pasojave ka një faturë. Ajo nuk paguhet nga komentatorët që admirojnë spektaklin. Shpesh paguhet nga taksapaguesit. Kur dhuna glorifikohet, rreziku i përsëritjes së saj shtohet dhe bashkë me të edhe fatura që paguan shoqëria.
Por kostoja nuk mbaron te dëmet materiale. Pasiguria e përsëritur mund të dëmtojë veprimtarinë ekonomike, besimin e investitorëve dhe imazhin e vendit.
Glorifikimi krijon edhe një mekanizëm nxitës. Dhuna prodhon pamje. Pamjet prodhojnë audiencë. Audienca prodhon protagonizëm politik. Protagonizmi mund të nxisë përsëritjen. Në këtë qark, përfitimi është i menjëhershëm. Dëmi shpërndahet te qytetarët.
Ata nuk hedhin molotovë. Por paguajnë faturën e tyre.
- GLORIFIKIMI I DHUNËS CENON BESIMIN E PARTNERËVE TË SHQIPËRISË
Shqipëria kërkon të anëtarësohet në Bashkimin Europian. Kjo kërkon jo vetëm përmbushje kriteresh juridike dhe institucionale, por edhe konsolidim të kulturës demokratike. Besimi i partnerëve ndërtohet edhe mbi aftësinë e një vendi për të garantuar konkurrencë politike pa dhunë.
Protesta paqësore është shprehje e demokracisë. Dhuna politike nuk bëhet dëshmi demokracie vetëm sepse ushtrohet nga opozita. Kur shkatërrimi paraqitet si mënyrë legjitime e konkurrencës politike, vendi përcjell një mesazh shqetësues për aftësinë e tij për t’i zgjidhur konfliktet brenda institucioneve.
Partnerët ndërkombëtarë nuk kanë pse të zgjedhin mes qeverisë dhe opozitës për të kundërshtuar dhunën. Edhe Shqipëria nuk duhet ta bëjë këtë zgjedhje.
- GLORIFIKIMI MEDIATIK E KTHEN DHUNËN NË KAPITAL POLITIK
Media ka detyrimin të raportojë protestat, përfshirë përplasjet dhe shkeljet e ligjit. Por informimi për dhunën nuk është glorifikim i saj. Problemi fillon kur agresioni paraqitet si trimëri, ndërsa thirrjet për dhunë trajtohen si retorikë e zakonshme politike.
Në debatet televizive janë dëgjuar deklarata si «Ka ardhur koha për luftë civile» apo «Ulsi Manja duhet pushkatuar», si edhe thirrje për djegien e selive partiake. Transmetimi i tyre nuk përbën vetvetiu glorifikim. Rëndësi ka nëse moderatori i kundërshton, i vendos në kontekst apo i lë të kalojnë si qëndrime të pranueshme.
Përse disa televizione mund t’i japin dhunës pamjen e heroizmit? Spektakli tërheq audiencë, afërsia politike mund të zbehë gjykimin kritik, ndërsa mungesa e përgjegjësisë editoriale i lë thirrjet për dhunë pa kundërshtim. Këta faktorë mund të ndikojnë në trajtimin mediatik, edhe pse motivet e çdo televizioni nuk mund të merren si të provuara.
Kur politikani e justifikon agresionin dhe televizioni ia shumëfishon jehonën, dhuna rrezikon të shndërrohet në kapital politik. Vëmendja publike zhvendoset nga argumentet te spektakli dhe nga zgjidhjet te përplasjet.
Në këtë treg të çuditshëm politik, argumenti kërkon prova. Dhunës i mjaftojnë pamjet.
DËMI MË I MADH ËSHTË AI QË NUK SHIHET
Xhamat e thyer zëvendësohen. Muret e nxira lyhen. Automjetet e djegura blihen përsëri. Por besimi te demokracia nuk riparohet me tendera. As kultura qytetare nuk rindërtohet me një shtresë boje.
Glorifikimi i dhunës është i rrezikshëm sepse nuk kërkon që të gjithë të bëhen të dhunshëm. Mjafton që disa ta ushtrojnë, disa ta justifikojnë dhe të tjerët të mësohen me të. Atëherë dhuna nuk është më vetëm një ngjarje. Rrezikon të bëhet mënyrë e pranueshme e të bërit politikë.
Dhuna mund të zgjasë disa minuta. Glorifikimi i saj mund të ndikojë për vite.
Sepse Shqipërinë nuk e dëmtojnë vetëm ata që hedhin molotovët. E dëmton edhe kultura që kërkon t’i shndërrojë në heronj.
