Më 13 nëntor, Shtetet e Bashkuara vendosën një ndalim në shkallë kombëtare të ngritjes së avionëve, pas një defekti madhor në sistemet e komunikimit të kontrollit të trafikut ajror. Administrata Federale e Aviacionit (FAA) pezulloi nisjete fluturimeve nga aeroportet në të gjithë vendin, duke iu referuar rrethanave të jashtëzakonshme dhe nevojës për të garantuar sigurinë e udhëtimeve ajrore. Kufizimet zgjatën më shumë se katër orë, duke shkaktuar mijëra anulime dhe vonesa.
Shkaku kryesor lidhet me një defekt në rrjetin e komunikimeve të kontrollit të trafikut ajror duke rikthyer vëmendjen te gjendja e amortizuar e infrastrukturës ajrore amerikane. Ngjarja ndodhi në një kohë kur autoritetet po investojnë miliarda dollarë për modernizimin e sistemit, por problemet teknologjike vijojnë të rrezikojnë funksionimin e tij.
Administrata Federale e Aviacionit (FAA) urdhëroi ndalimin e nisjeve nga aeroportet amerikane, pasi një problem komunikimi preku qendrat e kontrollit të trafikut ajror. Sekretari i Transportit, Sean Duffy, bëri të ditur se masa u mor për arsye sigurie. Më vonë, ai sqaroi se shkaku ishte një defekt në rrjetin e vjetër të FAA-së, ku pajisje si ruterët dhe ndërprerësit e rrjetit u mbingarkuan dhe dolën jashtë funksionit.
Shkaku i saktë i mbingarkesës mbeti i paqartë. Ndalimi u hoq pas më shumë se katër orësh, por autoritetet paralajmëruan se rikthimi i plotë i operacioneve do të kërkonte kohë.
Sipas kompanisë së analizave të aviacionit Cirium, mbi 1.5 milion pasagjerë kishin planifikuar të udhëtonin me rreth 11 mijë fluturime pas orës 16:00 sipas kohës lindore amerikane. Kjo shifër pasqyron përmasat e trafikut që mund të prekej nga ndërprerja, jo numrin e fluturimeve të anuluara apo të vonuara drejtpërdrejt.
Ironikisht, incidenti ndodhi në të njëjtën ditë kur Shtëpia e Bardhë dhe Departamenti i Transportit kërkuan nga Kongresi edhe 30.1 miliardë dollarë për përmirësimin e aeroporteve dhe sistemit të kontrollit ajror. Prej kësaj shume, 10.1 miliardë dollarë parashikohen për modernizimin e kontrollit të trafikut ajror.
Mbi 75% e sistemeve kanë probleme qëndrueshmërie
Një raport i Zyrës së Përgjegjshmërisë së Qeverisë amerikane (GAO), publikuar në vitin 2024, evidentoi dobësi serioze në infrastrukturën e FAA-së. Nga 138 sisteme të analizuara, 51 u klasifikuan si të paqëndrueshme dhe 54 të tjera si potencialisht të paqëndrueshme. Pra, më shumë se 75% e sistemeve të shqyrtuara paraqisnin probleme ose rrezik për funksionimin e tyre.
Problemet nuk kufizohen te pajisjet e rrjetit. Mbi 300 objekte të kontrollit ajror funksionojnë si njësi teknologjike të izoluara, ndërsa disa prej tyre përdorin ende kompjuterë dhe sisteme telekomunikacioni disa dekada të vjetra.
Administratori i FAA-së, Bryan Bedford, i tha Reuters në shtator se vjetërsia e pajisjeve e ka vështirësuar edhe mirëmbajtjen. Në disa raste, agjencia detyrohet të sigurojë pjesë këmbimi përmes faqeve të ankandeve online ose t'i prodhojë ato me teknologjinë e printimit 3D, pasi komponentët nuk prodhohen më nga industria.
Defektet e përsëritura nxjerrin në pah dobësinë e sistemeve rezervë
Ndërprerja e fundit nuk është rasti i vetëm që ka vënë në vështirësi trafikun ajror amerikan. Në shtator 2026, një defekt në një linjë telekomunikacioni që shërbente për qendrën e kontrollit në Filadelfia detyroi kalimin në një linjë rezervë me fibra optike. Por edhe kjo linjë u dëmtua aksidentalisht nga një ekip ndërtimi në New Jersey, duke shkaktuar probleme të përhapura në operacionet ajrore.
Rreth 9,500 fluturime pësuan vonesa ose anulime gjatë asaj dite. Bedford pranoi se infrastruktura aktuale nuk ofron sisteme rezervë të mjaftueshme për të garantuar vazhdimësinë e shërbimit në rast defektesh.
Edhe në janar 2023, një problem në sistemin e shpërndarjes së njoftimeve të sigurisë për pilotët kishte detyruar FAA-në të ndalonte përkohësisht nisjet e avionëve. Atëherë, mbi 10 mijë fluturime u prekën nga ndërprerja.
Miliarda dollarë për modernizimin, por puna mbetet larg përfundimit
Në korrik 2025, Kongresi miratoi 12.5 miliardë dollarë për modernizimin e infrastrukturës së kontrollit ajror. Programi përfshin zëvendësimin e sistemeve të vjetra të komunikimit, përmirësimin e radarëve dhe pajisjeve në qendrat e kontrollit.
Sipas të dhënave të publikuara nga administrata amerikane, FAA ka zëvendësuar me fibra optike me shpejtësi të lartë 68% të rrjetit të vjetër të telekomunikacionit me kabllo bakri.
Megjithatë, zëvendësimi i kabllove nuk është i mjaftueshëm për të eliminuar rrezikun e ndërprerjeve. Bedford ka theksuar se nevojitet një arkitekturë e re komunikimi, e cila të mundësojë shkëmbimin e qëndrueshëm të informacionit mes qendrave dhe të garantojë funksionimin edhe në rast defektesh.
Një tjetër pengesë është organizimi i vetë procesit të modernizimit.
FAA ka mijëra projekte, por mungon një plan i përbashkët
Në shtator 2026, GAO paralajmëroi se FAA ende nuk kishte një vlerësim të besueshëm të kostos së përgjithshme të modernizimit dhe as një kalendar të integruar për zbatimin e projekteve.
Sipas raportit, deri në maj 2026, agjencia administronte 11,389 kalendarë të veçantë projektesh, pa i përfshirë në një plan të vetëm koordinues. Kjo situatë rrit rrezikun e mbivendosjes së punimeve, vonesave dhe kostove shtesë, duke e bërë më të vështirë monitorimin e progresit.
FAA synon të përfundojë fazën e parë të modernizimit deri në dhjetor 2028. Megjithatë, GAO ka paralajmëruar se mangësitë në planifikim mund të vënë në rrezik respektimin e këtij afati.
Ndërprerja e 13 nëntorit tregoi se pasojat e kësaj infrastrukture të vjetëruar nuk janë thjesht një problem teknik, por një rrezik që mund të prekë miliona pasagjerë dhe mijëra fluturime. Ndërsa administrata kërkon fonde të tjera nga Kongresi, sfida kryesore mbetet shndërrimi i investimeve në një sistem modern, të integruar dhe me kapacitete rezervë të mjaftueshme për të përballuar defektet pa paralizuar trafikun ajror në të gjithë vendin.
