Instituti për Bashkitë e Shqipërisë i ka përcjellë Komisionit për Ekonominë, Punësimin dhe Financat në Kuvend komentet dhe rekomandimet e tij për projektbuxhetin e pushtetit vendor për vitin 2027. Shqetësimi kryesor është se fondet e parashikuara nuk pasqyrojnë ende kostot dhe sfidat e reformës territoriale, e cila synon uljen e numrit të bashkive nga 61 në 46.
Instituti vlerëson shtimin e financimit për pushtetin vendor dhe ruajtjen e shërbimeve bazë, por argumenton se buxheti i vitit 2027 nuk mund të hartohet si një buxhet i zakonshëm.
Të lidhura
None found
Për sa kohë 61 bashkitë vazhdojnë të kryejnë funksionet e tyre ligjore, financimi i tyre duhet të sigurohet. Njëkohësisht, sipas Institutit, qeveria duhet të llogarisë shpenzimet e kalimit në strukturën me 46 bashki, kursimet e pritshme nga reforma dhe mënyrën se si do të përmirësohen shërbimet për qytetarët.
Analiza e Institutit tregon se transferta e pakushtëzuar totale për pushtetin vendor pritet të jetë 49.4 miliardë lekë në vitin 2027, kundrejt 47.3 miliardë lekëve të parashikuara në projektbuxhetin e vitit 2026. Kjo përfaqëson një rritje prej rreth 2.4%.
Sipas dokumentit, shtimi nominal i fondeve nuk do të thotë domosdoshmërisht më shumë autonomi financiare, investime apo shërbime më të mira. Për këtë arsye, Instituti kërkon të dallohen qartë fondet që mbulojnë detyrimet ligjore, efekti i pagave dhe financimi i ri për autonominë vendore.
Instituti ngre shqetësim edhe për formulën e ndarjes së fondeve, e cila mbështetet ende te 61 bashkitë ekzistuese. Ai kërkon që të publikohet një simulim për 46 bashkitë e ardhshme, në mënyrë që të shihet cilat prej tyre do të përfitojnë dhe cilat mund të kenë më pak financim pas riorganizimit.
Një tjetër mangësi e projektbuxhetit, sipas Institutit, është mungesa e një bilanci financiar të reformës. Dokumentet nuk paraqesin një tablo të plotë të kostove të konsolidimit, detyrimeve që do të trashëgohen, shpenzimeve për riorganizimin administrativ dhe kursimeve reale të mundshme.
Për të adresuar këtë mungesë, Instituti rekomandon hartimin e një Plani Financiar të Tranzicionit për periudhën 2027-2029. Plani duhet të përfshijë inventarin e aseteve, kontratat, detyrimet, personelin, projektet që janë në vazhdim dhe burimet për financimin e kostove të njëhershme të reformës.
Sa i përket administratës vendore, Instituti thekson se bashkimi i bashkive nuk duhet të kufizohet te ndryshimi i strukturave. Procesi duhet të sjellë produktivitet më të lartë, kapacitete profesionale më të forta dhe shërbime më të shpejta për qytetarët.
Rekomandimet për Kuvendin dhe Ministrinë e Financave përfshijnë gjithashtu më shumë financim për zonat rurale dhe malore, standarde konkrete për shërbimet sektoriale dhe rishikimin e grantit të performancës prej 200 milionë lekësh, që kriteret e shpërndarjes së tij t’i përshtaten hartës së re territoriale.
Instituti kërkon që Ministria e Financave dhe institucionet përgjegjëse të raportojnë gjatë vitit 2027 për kostot e tranzicionit, kursimet e arritura, ndryshimet në personel, investimet sipas territoreve dhe cilësinë e shërbimeve publike.
Sipas Institutit për Bashkitë e Shqipërisë, suksesi i reformës territoriale nuk matet vetëm me pakësimin e numrit të bashkive, por me ndikimin e saj konkret në cilësinë, aksesin dhe koston e shërbimeve për qytetarët.
