Sa i afërt është Donald Trump me Jensen Huang?

Përgjigjja është: shumë i afërt.

Drejtuesi i Nvidia-s ishte një nga të paktët udhëheqës të biznesit që kishte akses të drejtpërdrejtë te presidenti amerikan. Ai ishte takuar disa herë me Trump, kishte udhëtuar me të në Britani dhe, në maj, e kishte shoqëruar në bordin e avionit presidencial Air Force One gjatë udhëtimit të tij në Kinë.

Jensen Huang nuk ishte thjesht një tjetër miliarder i teknologjisë që kërkonte të dëgjohej nga presidenti. Ai ishte kthyer në një zë me peshë në një nga debatet më të mëdha brenda administratës: sa nga teknologjia më e avancuar amerikane duhej të lejohej të shkonte në Kinë.

Nvidia prodhon çipat që fuqizojnë revolucionin e inteligjencës artificiale. Që prej vitit 2022, Uashingtoni ka kufizuar eksportin e procesorëve më të avancuar të kompanisë drejt Kinës, me arsyetimin se ata mund ta ndihmojnë Pekinin të zhvillojë aftësitë e tij ushtarake dhe teknologjike.

Por zbatimi i këtyre kufizimeve është i vështirë. Çipat mund të blihen ligjërisht nga klientë në vende si Singapori dhe Malajzia dhe më pas të devijohen drejt Kinës. Kompanitë kineze mund të marrin gjithashtu me qira fuqi kompjuterike përmes qendrave të të dhënave jashtë vendit.

Jensen Huang ka argumentuar prej kohësh se këto kufizime japin efektin e kundërt. Ato e përjashtojnë Nvidia-n nga një treg i madh dhe nxisin kompanitë kineze të zhvillojnë alternativat e tyre.

Trump dukej se e mbështeste këtë qëndrim. Vitin e kaluar, ai lejoi Nvidia-n të rifillonte shitjen e disa çipave në Kinë në këmbim të një pjese të të ardhurave, megjithëse çipat më të avancuar Blackwell mbeten të ndaluar.

Por tani kjo marrëdhënie duket shumë më e ndërlikuar.

Pretendimet rreth lidhjes së raportuar të Jensen Huang me Alice Huang, me të cilën nuk ka lidhje familjare dhe që ka qenë më parë drejtuese në kompaninë Megaspeed me bazë në Singapor, kanë ngritur mundësinë që një operacion i huaj inteligjence të ketë pasur në shënjestër jo thjesht një biznesmen të fuqishëm, por dikë me akses jashtëzakonisht të afërt te presidenti amerikan.

Sipas raportimeve, inteligjenca amerikane dyshon se Alice Huang ka lidhje me shërbimet kineze të inteligjencës. Pekini i ka hedhur poshtë akuzat.

Bordi drejtues i Nvidia-s thotë se nuk ka arsye të besojë se sekretet e kompanisë apo siguria kombëtare janë cenuar.

Por kjo marrëdhënie ka hapur një pyetje shumë më të madhe: çfarë dinte administrata në Uashington dhe çfarë bëri për këtë?

Kjo pyetje të çon drejtpërdrejt te sekretari amerikan i Tregtisë, Howard Lutnick.

Departamenti i tij ishte përgjegjës për kontrollin e eksporteve të teknologjisë së ndjeshme amerikane. Në të njëjtën kohë, ndaj tij po ushtrohej presion që të vepronte lidhur me shqetësimet për Megaspeed, një klient i Nvidia-s që dyshohej se ndihmonte në devijimin e çipave të avancuar drejt Kinës.

Të enjten, drejtori ekzekutiv i Megaspeed, Tan Yong Pong, i njohur edhe si James Tan, tha se kompania “i merr jashtëzakonisht seriozisht detyrimet e saj për respektimin e ligjeve amerikane të kontrollit të eksporteve” dhe është “e përkushtuar të bashkëpunojë në mënyrë konstruktive dhe transparente me qeverinë amerikane”.

Ai tha se kompania kishte bashkëpunuar me inspektimet e Departamentit amerikan të Tregtisë.

Lutnick-ut i ishte vënë në dispozicion një memorandum tepër sekret lidhur me shqetësimet për Alice Huang dhe Megaspeed. Ai kundërshtoi marrjen e masave ndaj kompanisë, një vendim që tani po shqyrtohet me vëmendje.

Zyrtarë të tjerë të lartë kërkonin një përgjigje më të ashpër.

Sekretari i Thesarit, Scott Bessent, ishte ndër ata që, sipas raportimeve, kishin ngritur pyetjen pse Megaspeed nuk ishte futur në listën e zezë të Departamentit të Tregtisë.

Të premten, Bessent ia atribuoi përgjegjësinë Departamentit të Tregtisë për mosfutjen e kompanisë në listën e zezë. Ai i tha CNBC-së se disa agjenci qeveritare “kishin qenë prej muajsh në favor të përfshirjes së Megaspeed në listën e subjekteve të kufizuara”.

“Por Departamenti i Tregtisë e ka në dorë vendimin... dhe duhet t'i pyesni ata për procesin e tyre të brendshëm”, shtoi ai.

Janë ngritur gjithashtu pyetje se përse u ndal një hetim ndaj kompanisë me bazë në Singapor pas ndërhyrjes së Nvidia-s.

Gazeta New York Times raportoi se këshilltari i përgjithshëm ligjor i Nvidia-s kontaktoi hetuesit e Departamentit të Tregtisë, të cilët po hetonin dyshimet për kontrabandë çipash nga Megaspeed, duke përmendur një zyrtar të lartë të emëruar nga Trump.

Sipas pretendimeve, departamenti më pas e pezulloi hetimin dhe ia kaloi çështjen Departamentit të Drejtësisë.

Kjo duket se nxori në pah një mosmarrëveshje të rëndësishme për drejtimin e politikës së Trump ndaj Kinës.

Huang kërkonte akses në tregun kinez. Zyrtarë të tjerë, sipas raportimeve, shqetësoheshin për pasojat ndaj sigurisë kombëtare. Lutnick ndodhej në mes të këtyre qëndrimeve.

Tani presioni politik po rritet.

Anëtarë të Kongresit nga të dyja partitë kërkojnë përgjigje. Demokratët kanë nisur një hetim për mënyrën se si Departamenti i Tregtisë ka kontrolluar kompanitë kineze të miratuara për të blerë çipa të inteligjencës artificiale. Edhe republikanët po ngrenë pikëpyetje për qasjen e administratës.

Largimi i Jensen Huang nga drejtimi i Nvidia-s nuk e ka ulur presionin.

Kongresmeni republikan John Moolenaar, i cili kryeson Komisionin e Posaçëm të Dhomës së Përfaqësuesve për Kinën, tha se suksesi i Nvidia-s dhe i kompanive të tjera amerikane të inteligjencës artificiale është në interesin kombëtar, por kompanitë “nuk duhet kurrë të rrezikojnë sigurinë e vendit tonë” duke u dhënë kompanive kineze akses te çipat e tyre më të avancuar.

Senatorja Elizabeth Warren, demokratja më e lartë në Komisionin e Senatit për Bankat, tha se dorëheqja e Huang nuk e çlironte atë nga përgjegjësia dhe i kërkoi Lutnick të shpjegonte pse boshllëqet në kontrollet e eksporteve vazhdojnë të mbeten të hapura.

Ndërkohë, ekipi i Jensen Huang u tha ligjvënësve republikanë të mërkurën se ai planifikon të bashkëpunojë me kërkesën e tyre për të dëshmuar në një seancë me dyer të mbyllura.

Shtëpia e Bardhë nuk i është përgjigjur kërkesës së BBC-së për koment.

Megjithatë, ajo i ka thënë gazetës New York Post se Trump ka besim të plotë te Lutnick, duke e përshkruar atë si “sekretarin e Tregtisë që ka sjellë ndryshimet më të mëdha në historinë moderne”.

Kjo është një shprehje mjaft e prerë mbështetjeje, veçanërisht mes raportimeve se zyrtarët po shqyrtojnë nëse Lutnick duhet të detyrohet të largohet nga detyra.

Ka disa pyetje të qarta.

Nëse Lutnick ishte paralajmëruar vërtet për rreziqet, pse departamenti i tij nuk veproi? Dhe nëse zyrtarë të tjerë të lartë kërkonin marrjen e masave, pse u desh kaq shumë kohë?

BBC ka kontaktuar Departamentin e Tregtisë për koment.

Por për Trump ka një pyetje edhe më të madhe.

Presidenti kishte ndërtuar një marrëdhënie të afërt me Huang. Ai ishte përfshirë drejtpërdrejt në vendimet për shitjen e çipave në Kinë. Dhe, sipas raportimeve të New York Times, ishte informuar për shqetësimet e shërbimeve të inteligjencës.

Kjo çështje po bëhet gjithnjë e më e vështirë të trajtohet thjesht si një gjykim i gabuar i një biznesmeni apo i një departamenti qeveritar.

Jeta personale e Jensen Huang mund ta ketë shkaktuar krizën, por pyetjet tani arrijnë deri në vetë Shtëpinë e Bardhë.

Sa ndikim kishte ai? Çfarë dinte presidenti? Dhe kush ishte, në fund të fundit, përgjegjës për mbrojtjen e teknologjisë më të ndjeshme të Amerikës? /BBC