”Shqipëria po avancon me ritme të shpejta drejt BE, por përparimi në negociatat e anëtarësimit nuk është shoqëruar në të njëjtën masë me konsolidimin e institucioneve dhe zgjidhjen e problemeve që lidhen me korrupsionin, krimin e organizuar dhe funksionimin e demokracisë”. Ky është një nga konstatimet kryesore të një studimi analitik të Parlamentit Europian, i cili shqyrton ecurinë e Shqipërisë dhe Malit të Zi në rrugën drejt anëtarësimit në BE. Dokumenti e rendit Shqipërinë mes vendeve pararojë të Ballkanit Perëndimor në procesin e integrimit, duke vlerësuar angazhimin politik, reformën në drejtësi dhe përafrimin me politikat europiane. Megjithatë, analiza paralajmëron se hapja dhe mbyllja e kapitujve negociues nuk përbën automatikisht garanci për përmbushjen e standardeve që kërkon anëtarësimi.
Objektivi i vitit 2027 dhe sfidat e negociatave
Shqipëria synon të përfundojë negociatat teknike me Bashkimin Europian deri në fund të vitit 2027. Sipas analizës, ky objektiv kërkon jo vetëm ruajtjen e ritmit aktual, por edhe rezultate të prekshme në zbatimin e reformave. Pas nisjes së negociatave në korrik 2022, Shqipëria arriti të hapë të gjashtë grupkapitujt gjatë periudhës 2024-2025. Në maj 2026 u përmbushën kriteret e ndërmjetme për grupkapitullin “Themeloret”, ndërsa në korrik u shënua mbyllja provizore e tre kapitujve të parë. Pavarësisht këtyre zhvillimeve, institucionet europiane kërkojnë që përparimi formal të përkthehet në ndryshime konkrete në funksionimin e shtetit.
SPAK vlerësohet, por BE kërkon më shumë rezultate kundër korrupsionit
Një pjesë e rëndësishme e dokumentit i kushtohet reformës në drejtësi dhe institucioneve të krijuara prej saj. Reforma e vitit 2016, përfshirë procesin e vettingut, konsiderohet një ndër ndërhyrjet më të rëndësishme në sistemin shqiptar të drejtësisë. Ndërkohë, SPAK dhe Byroja Kombëtare e Hetimit vlerësohen për hetimet ndaj korrupsionit të nivelit të lartë dhe zyrtarëve me ndikim politik. Por analiza thekson se hetimet dhe procedimet penale duhet të shoqërohen me më shumë vendime gjyqësore përfundimtare. Një tjetër problem mbetet rikuperimi i pasurive të përfituara nga aktivitetet kriminale, ndërsa kërkohet mbrojtja e institucioneve ligjzbatuese nga çdo formë ndikimi politik.
Polarizimi politik dhe administrata, probleme që kërkojnë zgjidhje
Përtej drejtësisë, studimi ndalet te funksionimi i demokracisë shqiptare. Përplasjet e vazhdueshme politike, përqendrimi i pushtetit dhe dobësitë në mekanizmat e kontrollit institucional paraqiten si faktorë që mund të pengojnë konsolidimin demokratik. Shqetësime ngrihen edhe për pavarësinë e medias dhe garantimin e pluralizmit politik. Në administratën publike, analiza evidenton politizimin e emërimeve, mungesën e kapaciteteve profesionale dhe lëvizjet e shpeshta të punonjësve. Sipas dokumentit, Shqipëria duhet të garantojë më shumë transparencë dhe meritokraci në rekrutime, veçanërisht në pozicionet drejtuese, si dhe të përmirësojë bashkëpunimin ndërinstitucional për procesin e integrimit.
Shqiptarët mbështesin BE-në, por kërkojnë qeverisje më të mirë
Një nga pikat më pozitive të vlerësimit lidhet me orientimin europian. Shqipëria vlerësohet për përputhjen me politikën e jashtme të BE, përfshirë qëndrimin ndaj Rusisë dhe mbështetjen e masave kufizuese pas agresionit në Ukrainë. Anëtarësimi në NATO dhe orientimi euroatlantik konsiderohen gjithashtu faktorë që e bëjnë Shqipërinë një partner të besueshëm. Mbështetja qytetare për integrimin mbetet veçanërisht e lartë. Sondazhet e Balkan Barometer, të cituara në analizë, tregojnë nivele mbështetjeje që kalojnë 80-90 për qind. Megjithatë, dëshira për anëtarësim në BE nuk nënkupton domosdoshmërisht kënaqësi me mënyrën e qeverisjes. Në këtë kuadër, dokumenti përmend edhe protestat e qershorit 2026 kundër një projekti zhvillimor në Zvërnec, të njohura si “Revolucioni i Flamingove”. Shqetësimet fillestare për mjedisin, transparencën dhe pronën publike u zgjeruan në kërkesa për përgjegjshmëri institucionale dhe respektim të standardeve demokratike.
Mbi 200 milionë euro nga Plani i Rritjes, por reformat mbeten kusht
Pjesëmarrja e Shqipërisë në Zonën Unike të Pagesave në Euro, SEPA, krijon mundësi për transferta më të lehta dhe me kosto më të ulët për qytetarët dhe bizneset. Ndërkohë, Plani i Rritjes i Bashkimit Europian për Ballkanin Perëndimor parashikon mbështetje financiare të lidhur drejtpërdrejt me përmbushjen e reformave. Sipas shifrave të paraqitura në analizë, Shqipëria ka realizuar 21 nga 41 reformat e planifikuara dhe ka përfituar pak më shumë se 200 milionë euro, nga një fond potencial prej 922 milionë eurosh për një periudhë trevjeçare. Kjo do të thotë se përfitimi i fondeve të tjera varet nga përmbushja e angazhimeve të mbetura.
Mesazhi i Parlamentit Europian: Integrimi nuk matet vetëm me kapitujt e mbyllur
Analiza paraqet një panoramë me dy anë për Shqipërinë: nga njëra anë, një vend që ka përshpejtuar ndjeshëm rrugën drejt Bashkimit Europian dhe, nga ana tjetër, një shtet që vijon të përballet me probleme të rëndësishme institucionale. Lufta kundër korrupsionit, goditja e krimit të organizuar, pavarësia e drejtësisë, profesionalizimi i administratës dhe liria e medias mbeten ndër provat kryesore që Shqipëria duhet të kalojë. Përfundimi është se shpejtësia e negociatave mund ta afrojë Shqipërinë me BE-në, por anëtarësimi do të përcaktohet nga rezultatet reale të reformave dhe aftësia e institucioneve për të funksionuar në mënyrë të pavarur dhe të qëndrueshme.