Pesë çështjet kryesore të samitit të BE-së në Dublin

Është kthyer në një model të njohur në samitet e Këshillit Evropian: udhëheqësit e Bashkimit Evropian mblidhen për të diskutuar një çështje të rëndësishme strategjike, por në fund vëmendjen e marrin krizat e tjera politike që dalin në plan të parë.

Takimi i kësaj të premteje në Dublin nuk duket se do të bëjë përjashtim nga ky rregull.

Edhe pse udhëheqësit e BE-së janë mbledhur për diskutimin e parë të posaçëm mbi inteligjencën artificiale (IA), axhenda është mbushur tashmë me çështje të tjera më urgjente. Në fokus janë lufta në Ukrainë, mosmarrëveshjet për buxhetin e ardhshëm të bllokut dhe gara për të përcaktuar se kush do të marrë drejtimin e Bankës Qendrore Evropiane (BQE).

Bisedimet zyrtare nisin në orën 09:45, ndërsa dreka është planifikuar rreth orës 13:00. Në orën 16:15 pritet të mbahet konferenca për shtyp.

Më poshtë janë pesë çështjet kryesore që pritet të dominojnë diskutimet dhe zhvillimet të cilave duhet t’u kushtohet vëmendje.

1. Inteligjenca artificiale: A mund të konkurrojë Evropa në nivelet më të avancuara?

Udhëheqësit evropianë do të diskutojnë mënyrat se si Evropa mund të ndërtojë kapacitetet e saj në fushën e inteligjencës artificiale, duke nisur nga fuqia kompjuterike dhe infrastruktura cloud, deri te çipat dhe modelet e IA-së.

Presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, e ka vendosur diskutimin në kuadrin e sovranitetit teknologjik, duke u kërkuar udhëheqësve të shqyrtojnë se si Evropa mund të bëhet një aktor kryesor dhe i pavarur në të gjithë zinxhirin e vlerës së inteligjencës artificiale.

Pyetja kryesore është nëse Evropa duhet të zhvillojë modelet më të avancuara të inteligjencës artificiale, për të konkurruar me zhvilluesit amerikanë dhe kinezë, apo duhet të përqendrohet te aplikacionet që ndërtohen mbi këto modele.

Kryeministri finlandez Petteri Orpo dhe homologu i tij estonez Kristen Michal kanë argumentuar se Evropa ka mundësi të konkurrojë edhe në nivelet më të avancuara të kësaj teknologjie dhe se objektivi duhet të jetë më ambicioz sesa thjesht përvetësimi i inteligjencës artificiale.

Megjithatë, pengesa kryesore mbetet financimi. Udhëheqësit do të diskutojnë se si të sigurojnë fondet për kapacitetet kompjuterike që nevojiten për ta kthyer kërkimin shkencor evropian në produkte konkrete.

Në takim do të dëgjojnë gjithashtu drejtuesin ekzekutiv të kompanisë franceze të inteligjencës artificiale Mistral, Arthur Mensch, i cili ka kundërshtuar idenë e heqjes dorë nga zhvillimi i modeleve më të avancuara, si dhe pionierin e inteligjencës artificiale Geoffrey Hinton, për çështjen e rregullave globale të kësaj teknologjie.

Qëndrimi i BE-së është se Akti i Inteligjencës Artificiale tashmë ofron një kuadër rregullator për këtë fushë.

Çfarë duhet ndjekur: Nëse udhëheqësit do të mbështesin zhvillimin e inteligjencës artificiale në nivelet më të avancuara dhe, mbi të gjitha, nëse do të angazhojnë fonde për këtë qëllim.

2. Ukraina: Kush do të flasë në emër të Evropës?

Një nga diskutimet më të rëndësishme të ditës pritet të jetë përcaktimi i përfaqësuesit të Bashkimit Evropian në negociatat e ardhshme të paqes për Ukrainën. Për këtë çështje, zyrtarët evropianë vazhdojnë të kenë qëndrime të ndryshme.

Të enjten, pas takimit në Moskë me presidentin rus Vladimir Putin, i dërguari amerikan Steve Witkoff deklaroi se evropianët do të ftohen në raundin e ardhshëm të negociatave. Ky ka qenë një nga kërkesat e hershme të BE-së.

Megjithatë, presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy ka kërkuar që Evropa të përcaktojë një përfaqësues të vetëm, idealisht deri në fund të këtij muaji.

Kjo përbën një sfidë për bllokun evropian, i cili mbetet thellësisht i ndarë për mënyrën se si duhet të përfaqësohet.

Presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, kërkon më shumë qartësi për përfaqësimin evropian dhe një qëndrim të përbashkët nga të 27 vendet anëtare.

Ndërkohë, shefja e diplomacisë së BE-së, Kaja Kallas, argumenton se traktatet ekzistuese e përcaktojnë tashmë këtë çështje: ajo dhe Costa duhet të përfaqësojnë bllokun. Ky qëndrim është mbështetur edhe nga kryeministri estonez Kristen Michal në një intervistë për POLITICO-n.

Por Franca dhe Gjermania nuk ndajnë të njëjtin mendim.

Presidenti francez Emmanuel Macron deklaroi të enjten se Evropa duhet fillimisht të bjerë dakord për propozimet dhe vizionin e saj të sigurisë.

Nga ana tjetër, kancelari gjerman Friedrich Merz mbështeti formatin E3, që përfshin Gjermaninë, Francën dhe Mbretërinë e Bashkuar, duke e cilësuar atë si një format tashmë të konsoliduar. “Nuk shoh asnjë problem që gjërat të qëndrojnë kështu”, u shpreh ai.

Çfarë duhet ndjekur: Nëse udhëheqësit do të arrijnë të përcaktojnë se kush do të flasë në emër të Evropës, apo nëse do të vazhdojnë të funksionojnë disa kanale paralele përfaqësimi.

3. Financimi i Ukrainës: Një mungesë prej 70 miliardë eurosh

Një tjetër çështje që pritet të trajtohet është financimi i Ukrainës, e cila përballet me një deficit prej 70 miliardë eurosh për vitin e ardhshëm.

Kancelari gjerman Friedrich Merz e ka lidhur financimin e Ukrainës me negociatat për buxhetin afatgjatë të Bashkimit Evropian, në një letër drejtuar António Costës. Ky qëndrim ka hasur në rezistencën e qeverive që janë të kujdesshme ndaj angazhimeve të reja financiare.

Merz, vendi i të cilit është kontribuesi më i madh në buxhetin e BE-së, argumentoi se Gjermania nuk mund të pranojë shpërdorimin e fondeve financiare në Ukrainë dhe në çështjet që lidhen me sigurinë evropiane.

Debati për financimin lidhet gjithashtu me ndikimin që Evropa duhet të ketë në çdo marrëveshje përfundimtare për Ukrainën.

Disa ligjvënës kërkojnë që asetet e ngrira ruse të vendosen në një strukturë nën kontrollin e BE-së. Në një letër të dërguar të enjten, ata argumentuan se këto fonde nuk duhet të jenë në dispozicion për një marrëveshje të arritur pa përfshirjen e Evropës.

Çështja e financimit të Ukrainës pritet të rikthehet në qendër të vëmendjes edhe gjatë samitit të 26-27 nëntorit.

Çfarë duhet ndjekur: Nëse negociatat për paqen do të ndikojnë në debatin mbi financimin e Ukrainës dhe nëse qeveritë evropiane do të arrijnë të ngushtojnë dallimet përpara samitit të nëntorit.

4. Buxheti i BE-së: Përpjekje për kompromis, por jo ende marrëveshje

Buxheti i Bashkimit Evropian për periudhën 2028-2034 nuk është zyrtarisht pjesë e axhendës së takimit të së premtes, por pritet të diskutohet nga udhëheqësit edhe në takimet dypalëshe.

Një dokument i ri negociues, që do të përcaktojë kompromiset e mundshme mes vendeve anëtare, pritet të publikohet rreth datës 21 nëntor, përpara samitit të ardhshëm.

Megjithatë, në Dublin nuk pritet ndonjë përparim i rëndësishëm në këtë drejtim.

Kancelari gjerman Friedrich Merz ka sinjalizuar se do ta shfrytëzojë takimin për të zhvilluar bisedime dypalëshe, përfshirë edhe me presidentin francez Emmanuel Macron.

Çfarë duhet ndjekur: Nëse do të ketë shenja afrimi mes vendeve kryesore kontribuuese në buxhet dhe qeverive që kanë kërcënuar të bllokojnë një marrëveshje.

5. Gara për drejtimin e BQE-së: Negociatat për një paketë më të gjerë emërimesh

Pas një bisede të parë të zhvilluar të enjten në Dublin, Emmanuel Macron dhe Friedrich Merz pritet të diskutojnë garën për pasardhësin e presidentes së Bankës Qendrore Evropiane, Christine Lagarde.

Ndër emrat kryesorë që përmenden për këtë post janë spanjolli Pablo Hernández de Cos dhe ish-guvernatori i Bankës Qendrore të Holandës, Klaas Knot.

Megjithatë, gara për presidencën e BQE-së është pjesë e një procesi më të gjerë për tri emërime të rëndësishme. Gjermanja Isabel Schnabel dhe irlandezi Philip Lane pritet gjithashtu të largohen nga Bordi Ekzekutiv i BQE-së gjatë vitit 2027.

Sipas dy zyrtarëve të informuar mbi diskutimet, Parisi dhe Berlini kërkojnë të dy postin e kryeekonomistit të institucionit.

Njëri prej tyre sugjeroi se Gjermania mund ta sigurojë këtë pozicion duke mbështetur kandidaturën e Hernández de Cos, i cili konsiderohet më pak agresiv në qëndrimet e tij sesa Klaas Knot.

Një marrëveshje për emërimet pritet të arrihet në samitin e 26-27 nëntorit.

Ndërkohë, kryeministri spanjoll Pedro Sánchez dhe udhëheqësi holandez Rob Jetten, të dy mbështetës të kandidatëve nga vendet e tyre, nuk do të jenë të pranishëm në Dublin për shkak të angazhimeve dhe presioneve të brendshme politike.

Çfarë duhet ndjekur: Nëse Macron dhe Merz do të nisin shkëmbimin e mbështetjes për postet kryesore të BQE-së, përpara vendimmarrjes përfundimtare në nëntor.

Politico