Shqipëria ka jetëgjatësinë më të lartë të pritshme në lindje në Ballkanin Perëndimor, me 80.1 vjet në vitin 2026, duke u renditur në vendin e 61-të mes 237 vendeve dhe territoreve të botës.
Sipas të dhënave të Kombeve të Bashkuara, jetëgjatësia në Shqipëri është rritur me 35.6 vjet krahasuar me vitin 1950, kur ishte vetëm 44.5 vjet. Shqipëria lë pas të gjitha vendet e rajonit, përfshirë Kosovën me 78.6 vjet, Maqedoninë e Veriut me 77.8 vjet, Malin e Zi me 77.6 vjet dhe Serbinë me 77.3 vjet.
Edhe për sa i përket përmirësimit që nga viti 1950, Shqipëria kryeson rajonin me 35.6 vjet të fituara, e ndjekur nga Kosova me 35.1 vjet, Maqedonia e Veriut me 27.2 vjet, Serbia me 22.2 vjet dhe Mali i Zi me 19.6 vjet. Shqipëria rezulton gjithashtu mbi mesataren botërore prej 73.8 vjetësh dhe ka një jetëgjatësi të pritshme më të lartë se Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ku treguesi për vitin 2026 vlerësohet në 79.8 vjet.
Monako dhe vendet e Azisë Lindore kryesojnë botën
Sipas renditjes globale, të bazuar në projeksionet e World Population Prospects 2024 të Kombeve të Bashkuara, Monako është vendi me jetëgjatësinë më të lartë në botë, me 86.7 vjet, i ndjekur nga San Marino me 86 vjet.
Në pesëshen e parë renditen edhe tri ekonomi të Azisë Lindore: Hong Kongu me 85.9 vjet, Japonia me 85.1 vjet dhe Koreja e Jugut me 84.6 vjet.
Një nga faktorët që ndikon në jetëgjatësinë e lartë të vendeve aziatike është shëndeti kardiovaskular. Sipas OECD-së, Japonia dhe Koreja e Jugut regjistrojnë ndër nivelet më të ulëta të vdekshmërisë nga sëmundjet koronare të zemrës në grupin e vendeve anëtare.
Të jetosh mesatarisht mbi 80 vjet është bërë gjithnjë e më e zakonshme në botë. Në vitin 2026, gjithsej 61 vende dhe territore e arrijnë ose e tejkalojnë këtë nivel, ndërsa në vitin 1950 asnjë vend nuk kishte një jetëgjatësi të pritshme prej 80 vjetësh.
Bota ka fituar 27.4 vite jetë që nga viti 1950
Në nivel global, jetëgjatësia e pritshme është rritur nga 46.4 vjet në vitin 1950 në 73.8 vjet në vitin 2026, duke shënuar një përmirësim prej 27.4 vjetësh.
Një rol të rëndësishëm në këtë zhvillim ka luajtur ulja e vdekshmërisë foshnjore dhe përmirësimi i aksesit në shërbimet shëndetësore.
Sipas një studimi të udhëhequr nga Organizata Botërore e Shëndetësisë, imunizimi ka kontribuar në uljen me 40% të vdekjeve foshnjore në nivel global gjatë periudhës 1974–2024.
Koreja e Jugut ka regjistruar përmirësimin më të madh të jetëgjatësisë që nga viti 1950. Nga vetëm 22.2 vjet në atë kohë, treguesi ka arritur në 84.6 vjet në vitin 2026, një rritje prej 62.4 vjetësh.
Niveli shumë i ulët i vitit 1950 përkon me fillimin e Luftës Koreane. Nga pozicioni i parafundit në botë në atë periudhë, Koreja e Jugut renditet sot e pesta për jetëgjatësinë e pritshme.
Përmirësime të mëdha kanë regjistruar edhe vendet e Gjirit Persik, katër prej të cilave përfshihen në dhjetëshen e vendeve me rritjen më të madhe të jetëgjatësisë.
Një prej tyre është Omani, ku jetëgjatësia është rritur nga 29.3 vjet në vitin 1950 në 80.7 vjet në vitin 2026. Kombet e Bashkuara e lidhin këtë zhvillim edhe me investimin e të ardhurave nga energjia në arsim dhe shëndetësi publike.
Afrika mbetet pas, Nigeria me jetëgjatësinë më të ulët në botë
Pavarësisht përmirësimeve globale, diferencat ndërmjet vendeve mbeten të mëdha.
Dhjetë vendet dhe territoret me jetëgjatësinë më të ulët në renditjen e vitit 2026 ndodhen në Afrikën Subsahariane.
Nigeria renditet e fundit me 55 vjet, e ndjekur nga Çadi me 55.6 vjet.
Vdekshmëria e lartë e fëmijëve vijon të jetë një nga faktorët kryesorë që pengon rritjen e jetëgjatësisë. Sipas projeksioneve të OKB-së për vitin 2026, rreth një në dhjetë fëmijë në Nigeri humbet jetën përpara moshës pesëvjeçare, ndërsa në Japoni ky raport është afërsisht dy në 1,000 fëmijë.
Diferenca historike mbetet e konsiderueshme. Megjithëse Nigeria ka fituar 19.4 vjet jetëgjatësi që nga viti 1950, niveli i saj i vitit 2026 vazhdon të jetë më i ulët se 59.3 vjet, që Japonia i kishte arritur që në vitin 1950.
Të dhënat tregojnë se, ndonëse jetëgjatësia është rritur në të gjitha vendet e përfshira në renditje, ritmi i përmirësimit ka qenë shumë i ndryshëm, duke ruajtur diferenca të mëdha në kushtet shëndetësore dhe të jetesës ndërmjet rajoneve të botës. /ekofin.al
