Marc Ramirez ndoqi programin e Dr. Neal Barnard dhe tani diabeti i tij i tipit 2 është në remision.

Duke u rritur, Marc Ramirez, 58 vjeç, mendonte se diabeti i tipit 2 ishte një fat që nuk mund t’i shpëtonte. Gjashtë anëtarë të familjes së tij vuanin nga kjo sëmundje, duke përjetuar komplikacione shkatërruese, që varionin nga transplantet e veshkave dhe pankreasit deri te amputimet dhe dializa. Prandaj, kur u diagnostikua në vitin 2002, gjithçka iu duk e pashmangshme. Më vonë, mjeku i tha se do të duhej të përdorte insulinë gjatë gjithë jetës.

“U përpoqa të përmirësoja shëndetin tim duke mbajtur dietë, duke u ushtruar më shumë, duke numëruar kaloritë dhe duke kufizuar karbohidratet. Fatkeqësisht, këto strategji nuk ishin të qëndrueshme dhe nuk arritën të ndalonin përparimin e diabetit”, thotë ai. “Ndihesha i zhgënjyer dhe i pafuqishëm. Për vite me radhë kisha parë vuajtjet që shkaktonte diabeti në familjen time dhe e shihja veten të destinuar të ndiqja të njëjtën rrugë.”

Marc Ramirez ka një histori familjare të diabetit të tipit 2 dhe mendonte se zhvillimi i kësaj sëmundjeje ishte “i pashmangshëm”.

Por, në vitin 2011, Marc zbuloi një qasje rrënjësisht të ndryshme, pasi hasi në një libër me titull Programi i Dr. Neal Barnard për kthimin e diabetit në remision. Ai paraqiste një dietë me pak yndyrë, të bazuar në ushqimet bimore, pa pasur nevojë të numëroheshin kaloritë, të kontrolloheshin porcionet apo të hiqeshin karbohidratet.

Marc hoqi dorë nga të gjitha produktet me origjinë shtazore dhe kaloi te ushqimet si tërshëra e gatuar me kanellë dhe rrush të thatë, makaronat primavera dhe një sasi e madhe frutash e perimesh.

Rezultatet ishin mbresëlënëse. Brenda dy muajsh, ai arriti të ndërpriste marrjen e medikamenteve për diabetin. Gjashtë muaj më vonë, diabeti i tij ishte zyrtarisht në remision. Ai gjithashtu humbi pothuajse 25 kilogramë, duke rënë nga rreth 115 kilogramë në rreth 94 kilogramë.

Përvoja e Marc-it është pjesë e një numri gjithnjë e më të madh kërkimesh që sugjerojnë se një dietë me pak yndyrë dhe e bazuar në ushqimet bimore mund t’i ndihmojë njerëzit të menaxhojnë diabetin e tipit 2.

Tani, kjo qasje po prezantohet në dokumentarin e ri Reversing Diabetes (Kthimi i diabetit në remision), ku shfaqet edhe Dr. Neal Barnard. Dokumentari u publikua në Amazon Prime dhe Apple TV të martën, më 10 nëntor.

Por, si mund të ndihmojë në menaxhimin e një sëmundjeje që lidhet me nivelin e sheqerit në gjak një dietë që përfshin tërshërë, makarona dhe fruta? Dhe kush mund të përfitojë prej saj?

Pse ushqimet me yndyrë rrisin rrezikun e diabetit

Tradicionalisht, njerëzve me diabet të tipit 2 u këshillohet të kufizojnë konsumin e karbohidrateve dhe sheqerit për të ndihmuar në menaxhimin e sëmundjes. Në fund të fundit, karbohidratet shpërbëhen në glukozë më shpejt dhe në mënyrë më të drejtpërdrejtë sesa yndyrnat dhe proteinat, duke shkaktuar një rritje më të menjëhershme të sheqerit në gjak.

Megjithatë, ndonëse ekspertët përgjithësisht bien dakord se rritjet e zgjatura të nivelit të sheqerit në gjak kontribuojnë në rezistencën ndaj insulinës, shkenca moderne po dëshmon se marrëdhënia midis ushqyerjes dhe diabetit është shumë më komplekse.

Mjeku amerikan dhe studiuesi klinik Dr. Barnard, së bashku me kolegët e tij në Komitetin e Mjekëve për Mjekësinë Përgjegjëse, kanë kaluar dekada duke studiuar një qasje të ndryshme: ushqyerjen me pak yndyrë dhe të bazuar në produktet bimore. Studimet e tyre sugjerojnë se kjo mënyrë ushqyerjeje mund të përmirësojë kontrollin e sheqerit në gjak, të ulë kolesterolin dhe t’i ndihmojë disa njerëz ta çojnë diabetin e tipit 2 në remision.

Dr. Neal Barnard zhvilloi një program për të ndihmuar në kthimin e diabetit të tipit 2 në remision përmes një diete me pak yndyrë dhe të bazuar në ushqimet bimore.

“Konsumimi i ushqimeve me yndyrë – për shembull, mishi, produktet e qumështit dhe ushqimet e skuqura – mund të shkaktojë grumbullimin e yndyrës brenda qelizave të muskujve dhe të mëlçisë, duke i penguar ato të funksionojnë normalisht”, shpjegon Dr. Barnard. “Për shembull, kur ka shumë yndyrë brenda qelizave të muskujve, ato reagojnë më pak ndaj insulinës dhe bëhen rezistente ndaj saj. Kjo do të thotë se thithin më pak glukozë, duke çuar në nivele më të larta të glukozës në gjak.”

Studimet e Dr. Barnard sugjerojnë se humbja e peshës dhe pakësimi i yndyrës së tepërt në këto qeliza mund të ndihmojnë në përmirësimin e ndjeshmërisë ndaj insulinës, ndërsa konsumimi i më shumë fibrave mund të ndihmojë në kontrollin e sheqerit në gjak.

Një studim i vitit 2020, ku morën pjesë 244 të rritur mbipeshë, zbuloi se personat që ndoqën një dietë vegane me pak yndyrë për 16 javë patën një reduktim prej 34,4 për qind të yndyrës në qelizat e mëlçisë dhe një reduktim prej 10,4 për qind të yndyrës në qelizat e muskujve.

Vënia në pikëpyetje e qasjes tradicionale

Dr. Barnard dhe kolegët e tij nisën duke testuar këtë qasje te personat me diabet të tipit 2. Në një studim klinik të vitit 2006, të financuar nga Instituti Kombëtar i Shëndetit në SHBA, Dr. Barnard dhe kolegët e tij ndanë rastësisht 99 pjesëmarrës në dy grupe: njëri ndoqi një dietë vegane me pak yndyrë, ndërsa tjetri një dietë të bazuar në rekomandimet e Shoqatës Amerikane të Diabetit në atë kohë.

Dieta krahasuese përfshinte mish pa shumë yndyrë dhe produkte qumështi me pak yndyrë, si dhe kufizim të kalorive për pjesëmarrësit që ishin mbipeshë. Grupi vegan u përqendrua te drithërat integrale, fasulet, perimet dhe frutat, duke shmangur produktet shtazore dhe yndyrnat e shtuara, pa pasur kufizime në kalori apo në madhësinë e porcioneve.

Pas 22 javësh, të dy grupet kishin përmirësuar kontrollin e sheqerit në gjak. Te pjesëmarrësit që nuk kishin ndryshuar medikamentet për diabetin, HbA1c – një tregues që mat nivelin mesatar të glukozës në gjak gjatë një periudhe më të gjatë – u ul me 1,23 pikë përqindjeje në grupin vegan, krahasuar me 0,38 pikë përqindjeje në grupin tjetër.

Personat që ndoqën dietën vegane humbën gjithashtu mesatarisht rreth 6,35 kilogramë, krahasuar me rreth 3,2 kilogramë në grupin tjetër.

Së fundmi, një studim i bashkënënshkruar nga Dr. Barnard dhe i publikuar në revistën BMJ Open Diabetes Research & Care zbuloi se personat me diabet të tipit 2, të cilët ndoqën një dietë vegane me pak yndyrë për 16 javë, reduktuan yndyrën në mëlçi me rreth një të tretën dhe përmirësuan ndjeshmërinë ndaj insulinës. Studimi nuk kishte një grup krahasues, ndaj nuk mund të përcaktojë se si funksionoi kjo dietë në raport me qasjet e tjera.

“Edhe pse pothuajse të gjithë përjetojnë përmirësime, jo çdo person që ndjek këtë dietë do të arrijë ta zhdukë diabetin”, thotë Dr. Barnard. “Por kjo është një qasje e thjeshtë për të menduar rreth asaj që konsumoni dhe ka një ndikim të fuqishëm në atë që ndodh brenda trupit.”

Programi i Dr. Barnard përfshin ndjekjen e një diete vegane me pak yndyrë dhe të pasur me fibra.

Për Marc-in, ndryshimet ishin të konsiderueshme. Brenda një muaji, niveli i HbA1c ra nga 91 mmol/mol në 65 mmol/mol (pragu i diagnostikimit të diabetit në Mbretërinë e Bashkuar është 48 mmol/mol). Në një analizë gjaku të vitit 2025, niveli i glukozës së tij (një tregues paksa i ndryshëm, që përdoret për të monitoruar sheqerin në gjak dhe përqendrohet te rezultati i momentit, në vend të një vlere mesatare) ishte 97 mg/dL, pra zyrtarisht brenda “intervalit të shëndetshëm”.

“Duke hequr ushqimet me vlera të ulëta ushqyese dhe duke i zëvendësuar me ushqime të pasura me lëndë ushqyese, trupi im ka reaguar pozitivisht dhe unë ndihem i fortë dhe i shëndetshëm”, thotë ai.

Si funksionon kjo dietë

Në vend që të kufizojë kaloritë ose madhësinë e porcioneve, programi i Dr. Barnard përqendrohet te zgjedhjet ushqimore. Rregulli i tij kryesor është eliminimi i të gjitha produkteve shtazore, përfshirë mishin dhe produktet e qumështit, shmangia e vajrave të shtuara dhe kufizimi i ushqimeve bimore me përmbajtje të lartë yndyre, si avokadoja.

“Dieta përbëhet nga katër grupe kryesore ushqimore: perimet, frutat, drithërat integrale dhe bishtajoret, si fasulet, bizelet dhe thjerrëzat. Ajo përfshin gjithashtu një suplement të vitaminës B12, për shëndetin e nervave dhe formimin e qelizave të gjakut”, thotë ai.

Programi nuk i kufizon ushqimet e pasura me karbohidrate, por thekson zgjedhjen e ushqimeve me indeks glicemik më të ulët, të cilat rrisin më ngadalë nivelin e sheqerit në gjak, si tërshëra, makaronat integrale dhe fasulet.

“Këto ushqime ofrojnë fibra dhe, krahasuar me shumë karbohidrate të rafinuara, treten më ngadalë”, thotë Dr. Barnard. “Drithërat integrale, bishtajoret, frutat dhe perimet mund të jenë të gjitha pjesë e një diete të shëndetshme për personat me diabet.”

Studimet kanë lidhur konsumin e mishit të kuq dhe mishit të përpunuar me një rrezik më të lartë për zhvillimin e diabetit të tipit 2. Një analizë e vitit 2024, ku u përfshinë pothuajse dy milionë të rritur, zbuloi se çdo 50 gramë shtesë mish i përpunuar i konsumuar në ditë – afërsisht dy feta proshutë – lidhej me një rritje prej 15 për qind të rrezikut për zhvillimin e diabetit të tipit 2.

Disa mekanizma mund ta shpjegojnë këtë lidhje. Yndyrnat e ngopura mund të ulin ndjeshmërinë e trupit ndaj insulinës, ndërsa hekuri hemik (forma e hekurit që përthithet më lehtë nga organizmi), i cili gjendet në mishin e kuq, mund të nxisë dëmtime oksidative që ndikojnë në prodhimin e insulinës. Nitratet që përdoren për konservimin e disa produkteve të mishit të përpunuar mund të kontribuojnë gjithashtu në rezistencën ndaj insulinës.

“Përfitimet kryesore të kësaj diete ka të ngjarë të vijnë nga konsumimi i më shumë fibrave, reduktimi i yndyrnave të ngopura dhe, potencialisht, humbja e peshës”, thotë Rob Hobson, nutricionist i pavarur dhe autor i librit The Low Appetite Cookbook. “Ka shumë aspekte pozitive në këtë qasje, veçanërisht theksi që vihet te konsumimi i më shumë fasuleve, thjerrëzave, perimeve, frutave dhe drithërave integrale.”

Të metat e dietës

Hobson është më pak i bindur për kufizimet e rrepta që kjo dietë vendos mbi yndyrnat.

“Reduktimi i yndyrnave të ngopura ka kuptim, veçanërisht duke pasur parasysh rrezikun e shtuar kardiovaskular që lidhet me diabetin. Megjithatë, ushqime si vaji i ullirit, arrat dhe peshku i yndyrshëm ofrojnë yndyrna të pangopura të dobishme, të cilat mbështesin shëndetin e zemrës.”

Kufizimet e programit mund ta bëjnë gjithashtu më të vështirë plotësimin e disa nevojave ushqyese.

“Eliminimi i ushqimeve me origjinë shtazore dhe kufizimi i ndjeshëm i yndyrnave kërkon më shumë vëmendje ndaj marrjes së proteinave, vitaminës B12, kalciumit, jodit, hekurit dhe yndyrnave omega-3”, shpjegon Hobson.

Të moshuarit që po humbin peshë ose që kanë vështirësi të konsumojnë mjaftueshëm proteina duhet të shqyrtojnë me kujdes nëse kjo dietë është e përshtatshme për ta. E njëjta gjë vlen edhe për personat me sëmundje të veshkave.

Vitamina B12 kërkon vëmendje të veçantë: personat që ndjekin një dietë vegane duhet të sigurojnë një burim të besueshëm të kësaj vitamine, zakonisht përmes ushqimeve të pasuruara ose suplementeve, pasi ushqimet bimore të papasuruara nuk ofrojnë sasi të besueshme të saj.

Ekzistojnë gjithashtu disa konsiderata praktike për personat që menaxhojnë nivelin e sheqerit në gjak përmes medikamenteve.

“Flisni me specialistin tuaj të diabetit përpara se të bëni ndryshime të mëdha në dietë, pasi mund të jetë e nevojshme të përshtatet doza e medikamenteve”, këshillon Hobson.

Përfundimi

Provat shkencore sugjerojnë se një dietë me pak yndyrë dhe e bazuar në ushqimet bimore mund të jetë një mundësi efektive për përmirësimin e kontrollit të sheqerit në gjak dhe mund t’i ndihmojë disa njerëz ta çojnë diabetin në remision.

Megjithatë, kjo nuk është një mënyrë e garantuar për të arritur remisionin dhe as eliminimi i të gjitha produkteve shtazore dhe yndyrnave të shtuara nuk është i domosdoshëm për të përmirësuar shëndetin metabolik.

Shumë nga parimet kryesore të kësaj diete mund të zbatohen edhe pa qenë nevoja të ndiqen të gjitha rregullat e saj.

“Nuk është e nevojshme të bëheni veganë për të përfituar nga konsumimi i ushqimeve bimore”, thotë Hobson.

Ai këshillon reduktimin e konsumit të mishrave të përpunuar, si proshuta dhe salsiçet, duke u përqendruar te mishi i pulës, peshku dhe sasi të moderuara të mishit të kuq pa shumë yndyrë.

“Nuk do të ishit duke ndjekur në mënyrë strikte këtë dietë të veçantë, por gjithsesi mund të përfitonit prej saj”, thotë ai. “Dieta mesdhetare është një shembull i mirë, pasi kombinon një sasi të madhe ushqimesh bimore me vaj ulliri, peshk dhe pak mish. Ajo mbështetet nga prova të forta shkencore për përfitimet në shëndetin metabolik dhe atë kardiovaskular.”

Sipas Hobson, mësimet më të dobishme janë edhe më të thjeshtat.

“Do të zgjidhja pjesët më të mira të kësaj diete, në vend që të ndiqja çdo rregull të saj”, përfundon ai. “Konsumoni më shumë ushqime bimore, zgjidhni karbohidrate me cilësi më të mirë, reduktoni yndyrnat e ngopura dhe përgatitni vakte të balancuara. Mund të arrini shumë pa hequr dorë plotësisht nga grupe të tëra ushqimore.”/TheTelegraph