Kush do e “gllabëroje”? Edhe Aeroporti i Gjirokastrës drejt koncesionit

Një tjetër projekt aeroportual po hyn në axhendën e institucioneve shtetërore, këtë herë në Gjirokastër, ku qeveria ka nisur procedurat paraprake për ndërtimin, administrimin dhe operimin e një aeroporti ndërkombëtar përmes një modeli që parashikon edhe mundësinë e dhënies me koncesion. Pas projekteve të Vlorës dhe Kukësit, të cilat kanë shoqëruar prej vitesh debatet për infrastrukturën ajrore në vend, një tjetër pasuri publike po përgatitet të kalojë në një proces që mund t’i hapë rrugën përfshirjes së kapitalit privat.

Operatori i Blerjeve të Përqendruara ka publikuar një procedurë për realizimin e studimit të tregut dhe fizibilitetit të projektit të Aeroportit Ndërkombëtar të Gjirokastrës. Në këtë fazë nuk bëhet fjalë ende për përzgjedhjen e një kompanie që do të marrë në administrim aeroportin, por për angazhimin e konsulentëve të specializuar, të cilët duhet të analizojnë nëse projekti është i realizueshëm nga pikëpamja teknike, ekonomike dhe financiare.

Megjithatë, dokumentacioni i procedurës e përfshin qartësisht si alternativë modelin e partneritetit publik-privat (PPP) dhe koncesionin. Kjo do të thotë se studimi që po kërkohet do të shërbejë edhe si bazë për vendimmarrjen e mëtejshme mbi mënyrën se si mund të ndërtohet dhe administrohet kjo vepër infrastrukturore.

Nga aerodromi ekzistues te projekti për një aeroport ndërkombëtar

Gjirokastra disponon një aerodrom që ka shërbyer ndër vite për aviacionin e lehtë dhe fluturimet turistike. Tashmë, synimi i institucioneve është të shqyrtojnë mundësinë e zhvillimit të tij në një strukturë me standarde dhe kapacitete më të mëdha, duke e pozicionuar si një aeroport ndërkombëtar.

Pikërisht ky transformim kërkon një analizë të plotë, pasi kalimi nga një pistë e destinuar për avionë të vegjël drejt një infrastrukture që mund të përballojë fluturime të organizuara komerciale përfshin investime, kërkesa teknike dhe kosto të konsiderueshme.

Dokumentet e procedurës parashikojnë përzgjedhjen e një kompanie konsulente që do të përgatisë studimin e fizibilitetit. Për këtë qëllim kërkohet ekspertizë në aviacionin civil, infrastrukturën aeroportuale, analizën financiare dhe ekonomike, aspektet ligjore e kontraktore, si dhe çështjet mjedisore dhe sociale.

Në dokumentacion përcaktohet se studimi duhet të prodhojë të dhëna të verifikueshme dhe të krahasueshme, të cilat do të përdoren për përcaktimin e fondit limit dhe vlerësimin e projektit.

Çfarë do të analizojë konsulenti dhe si mund të përfundojë aeroporti në duart e privatëve?

Detyra e kompanisë që do të përzgjidhet nuk kufizohet vetëm te një vlerësim i përgjithshëm i potencialit turistik të Gjirokastrës. Ajo duhet të analizojë në detaje të gjithë parametrat që përcaktojnë nëse aeroporti mund të funksionojë realisht dhe çfarë investimesh do të nevojiteshin për ta kthyer në një strukturë të qëndrueshme.

Ndër elementet kryesore që duhet të shqyrtohen janë parashikimet për numrin e pasagjerëve, zonat gjeografike që mund të mbulohen nga aeroporti, linjat ajrore që mund të operojnë në të ardhmen dhe lloji i avionëve që infrastruktura do të duhet të përballojë.

Po kështu, analiza do të përfshijë karakteristikat e pistës, lartësinë e saj mbi nivelin e detit, kushtet atmosferike, konfigurimin e terrenit dhe pengesat që mund të ndikojnë në sigurinë e fluturimeve. Konsulenti duhet të përcaktojë gjithashtu modelin e mundshëm të operimit, nevojat për zgjerim në të ardhmen dhe qëndrueshmërinë ekonomike e financiare të investimit.

Një rëndësi të veçantë ka edhe vlerësimi i rreziqeve që shoqërojnë projektin, si dhe mënyra se si ato do të ndahen mes institucioneve publike dhe operatorit të mundshëm privat.

Në thelb, përfundimet e studimit do të përcaktojnë nëse projekti duhet të vazhdojë, çfarë modeli financiar mund të përdoret dhe nëse plotësohen kushtet për kalimin në fazën e mëtejshme të projektimit dhe përgatitjes së një procedure koncesionare ose PPP-je.

Pyetjet që duhet të marrin përgjigje përpara një investimi të ri

Përpara se të merret një vendim përfundimtar, institucionet kërkojnë që studimi të sqarojë disa çështje themelore: nëse vendndodhja e propozuar është e përshtatshme për aviacionin civil, nëse ndërtimi dhe funksionimi i aeroportit janë teknikisht të realizueshme dhe çfarë kapacitetesh duhet të ketë infrastruktura e re.

Një tjetër pikë e rëndësishme është përcaktimi i karakteristikave operacionale të aeroportit, në mënyrë që investimi të mos mbetet thjesht një projekt në letër, por të ketë mundësi reale për të tërhequr linja ajrore dhe për të gjeneruar aktivitet ekonomik.

Dokumentet e procedurës e bëjnë të qartë se rezultatet duhet të jenë mjaftueshëm të detajuara për të mbështetur vendimmarrjen mbi vijimin e projektit, analizën financiare dhe përzgjedhjen e një modeli të mundshëm PPP-je ose koncesioni.

Aeroportet e tjera, një histori që ngre pikëpyetje për projektin e Gjirokastrës

Nisma për aeroportin e Gjirokastrës vjen në një kohë kur zhvillimi i infrastrukturës aeroportuale në Shqipëri është shoqëruar me vonesa, konflikte mes ortakëve dhe pikëpyetje mbi mënyrën e administrimit të projekteve.

Aeroporti i Vlorës, që u prezantua si një investim strategjik për turizmin dhe lidhjet ajrore të jugut, është përballur me mosmarrëveshje mes ortakëve të koncesionit, ndërsa problematikat rreth aksioneve dhe interesave të palëve kanë vënë në qendër të vëmendjes të ardhmen e tij.

Edhe aeroporti i Kukësit nuk ka arritur të shndërrohet në një pikë të qëndrueshme të transportit ajror, pavarësisht investimit dhe pritshmërive të krijuara në momentin e inaugurimit.

Në këtë kontekst, nisja e procedurave për Gjirokastrën rikthen debatin mbi mënyrën se si planifikohen investimet publike në sektorin e aviacionit, kostot që përballon shteti dhe përfitimet që mund të sigurojë një operator privat.

Ndërkohë, interesat e mundshme të grupeve të biznesit për këtë projekt mbeten një tjetër pikë që kërkon vëmendje. Dokumentacioni i publikuar nuk identifikon ndonjë kompani apo investitor fitues dhe as nuk provon se një subjekt i caktuar ka siguruar paraprakisht përfitimin e koncesionit.

Për momentin, procedura ndodhet në fazën e studimit dhe vlerësimit të tregut. Por nëse projekti merr dritën jeshile, Gjirokastra mund të bëhet pjesë e një tjetër procesi të madh koncesionar në infrastrukturën shqiptare, ku administrimi i një pasurie publike do të diskutohet mes shtetit dhe kapitalit privat.