Një krizë e paprecedentë financiare dhe sociale ka shpërthyer në Paraguai pas kolapsit të rrufeshëm të ueno bank, institucionit të parë dhe më të madh dixhital në vend.
Brenda pak orësh, sistemi financiar i shtetit të Amerikës Latine është gjendur në prag të kaosit, duke lënë pa qasje në paratë e tyre rreth 3 milionë qytetarë — afërsisht 60% të popullsisë së rritur.
Ajo që nisi si një prej historive më të suksesshme të teknologjisë financiare (fintech) në rajon, është shndërruar në makthin më të madh të depozituesve, të cilët tashmë shohin të ngrira pagat, kursimet e jetës dhe fondet e pensioneve.
Nga ekrani i celularit tek “kyçja” e llogarive
Paniku nisi kur aplikacioni celular i ueno bank, rrjeti i ATM-ve dhe të gjitha shërbimet e pagesave u fikën papritur, pas një ndërhyrjeje emergjente të Bankës Qendrore të Paraguait (BCP).
Rregullatorët morën vendimin drastik për sekuestrimin dhe likuidimin e bankës pasi zbuluan se kapitali i saj kishte rënë në nivele kritike.
Sipas raporteve të para të auditimit, drejtuesit e bankës kishin thyer rregullat më bazike të sigurisë financiare. Ata akuzohen se kanë dhënë mbi 150 milionë dollarë kredi të dyshimta e pa kolateral për kompani fantazmë që kontrolloheshin në mënyrë të fshehtë nga vetë menaxherët e bankës dhe kompania e tyre mëmë, Grupo Vázquez.
Kaos në rrugë dhe banka të zbrazura
Në kryeqytetin Asunción dhe në qytetet kryesore, skenat e fundit janë dramatike. Radhë të gjata njerëzish të dëshpëruar kanë rrethuar degët e mbyllura të bankës dhe zyrtarët qeveritarë, duke kërkuar rikthimin e fondeve të tyre.
Shumë prej tyre nuk kanë mundësi të paguajnë as faturat mujore apo të blejnë ushqime, pasi të gjitha mjetet e tyre monetare ishin të lidhura me kartat dixjitale të ueno bank.
“Erdha të tërheq pagën time dhe gjithçka është e bllokuar. Na thanë se banka dixhitale ishte e ardhmja e sigurt, por na lanë në rrugë pa asnjë qindarkë,” deklaroi një qytetar i prekur jashtë njërës prej qendrave të likuidimit.
Cunami politik: Dorëheqja e Presidentit
Përveç tragjedisë ekonomike për miliona familje, ky falimentim ka shkaktuar edhe një tërmet të fuqishëm politik. Presidenti i vendit, Santiago Peña, dha dorëheqjen nga detyra për të shmangur një shkarkim të turpshëm nga Kongresi.
Hetimet e fundit kanë zbuluar se Peña jo vetëm që kishte qenë aksioner në grupin kontrollues të bankës deri në vitin 2025, por qeveria e tij kishte transferuar mbi 800 milionë dollarë të fondeve publike dhe pensioneve shtetërore drejt kësaj banke të dështuar.
Për më tepër, ish-drejtori i ueno bank ishte emëruar nga vetë presidenti në krye të Bankës Qendrore, duke krijuar një konflikt flagrant interesi që lejoi fshehjen e krizës për muaj me radhë.
Çfarë do të ndodhë me kursimet?
Ndërsa qeveria ka miratuar ligje urgjente për të nisur aktivizimin e skemës së sigurimit të depozitave, frika mbetet e lartë. Ligji vendas garanton kthimin e shumave vetëm deri në rreth 38,000 dollarë për person.
Për bizneset e mesme dhe fondet e mëdha të pensioneve që kishin depozituar miliona në këtë institucion, gjasat për t’i rikuperuar paratë mbeten minimale.
Ky skandal ka vendosur në pikëpyetje të madhe sigurinë e të gjithë sistemit të ri bankar dixhital në Amerikën Latine, duke shërbyer si një paralajmërim i zymtë se pas shkëlqimit të teknologjisë shpesh mund të fshihen skemat më të vjetra të mashtrimit financiar.
