BE dhe Britania drejt një tregu të përbashkët të karbonit, marrëveshja më e rëndësishme pas Brexit

Marrëveshja për lidhjen e tregjeve të karbonit të Bashkimit Europian dhe Mbretërisë së Bashkuar, që pritet të shpallet në samitin e 20 nëntorit, mund t’i kursejë industrisë prodhuese tarifa shtesë të karbonit në kufi. Megjithatë, kritikët paralajmërojnë se përafrimi më i ngushtë mund të rrisë kostot për industrinë britanike.

Bashkimi Europian dhe Mbretëria e Bashkuar po përgatiten të ribashkojnë tregjet e tyre të karbonit, një hap që mund t’i lehtësojë prodhuesit në të dyja anët e Kanalit të La Manshit nga tarifat shtesë të karbonit në kufi.

Të dyja palët pritet të shpallin përfundimin e negociatave për lidhjen e sistemeve përkatëse të tregtimit të emetimeve (ETS), duke mundësuar njohjen reciproke të lejeve të emetimit të karbonit të BE-së dhe Britanisë.

Marrëveshja, që pritet të shpallet në samitin BE–Mbretëri e Bashkuar në Bruksel, më 20 nëntor, do të hapte gjithashtu rrugën që mallrat me origjinë nga BE-ja dhe Mbretëria e Bashkuar të përjashtohen nga mekanizmat përkatës të rregullimit të karbonit në kufi (CBAM).

“Mirëpresim përfundimin e negociatave për marrëveshjen e lidhjes së sistemeve ETS të BE-së dhe Mbretërisë së Bashkuar. Kjo do të mundësonte njohjen reciproke të lejeve të emetimit të BE-së dhe Mbretërisë së Bashkuar dhe përjashtimin e mallrave të BE-së dhe Mbretërisë së Bashkuar nga mekanizmat përkatës CBAM, në përputhje me ligjet dhe procedurat përkatëse, të cilat planifikojmë t’i nisim pa vonesa”, thuhet në projekt-dokumentin, i cili mund të ndryshojë ende deri në publikimin e tij.

Ky hap do të adresonte një shqetësim në rritje për tregtinë, pas hyrjes në fuqi të mekanizmit të BE-së për rregullimin e karbonit në kufi në janar 2026 dhe planeve të Britanisë për të vendosur sistemin e saj në janar 2027.

Pa një lidhje formale ndërmjet dy tregjeve të karbonit, prodhuesit mund të përballen me kosto shtesë për emetimet e karbonit kur eksportojnë mallra përtej Kanalit të La Manshit, edhe pse tashmë operojnë nën sisteme kombëtare që vendosin një çmim për emetimet.

Mbrojtja e konkurrueshmërisë industriale?

Disa zyrtarë të BE-së dhe Mbretërisë së Bashkuar kanë argumentuar se industritë me konsum të lartë energjie, si prodhimi i çelikut, aluminit, çimentos dhe plehrave kimike, mund të shmangin tarifat shtesë. Kjo do të ndihmonte në mbrojtjen e konkurrueshmërisë dhe në uljen e barrës administrative të tregtisë ndërmjet dy tregjeve.

Por lidhja e propozuar e sistemeve ka edhe kritikët e saj.

Deputeti britanik David Tufnell deklaroi se industria e vendit ndodhet në një “pikë kritike”, duke fajësuar kostot e larta të karbonit për rënien industriale.

Tregjet e karbonit janë krijuar për të nxitur industritë të investojnë në dekarbonizim, duke vendosur një çmim për emetimet. Megjithatë, kriza globale energjetike dhe inflacioni i lartë kanë shtuar shqetësimet për kostot e tranzicionit të gjelbër për bizneset dhe familjet.

Tufnell argumentoi gjithashtu se Mbretëria e Bashkuar u jep industrive të saj më pak leje falas për emetimet e karbonit sesa BE-ja, duke rrezikuar që prodhuesit britanikë të përballen me kosto më të larta të emetimeve sesa konkurrentët e tyre europianë.

Marrëveshja do të përfaqësonte një hap të rëndësishëm në afrimin mes Londrës dhe Brukselit pas Brexit, duke dëshmuar se të dyja palët po përpiqen të ulin barrierat ekonomike, pa e zhbërë largimin e Britanisë nga BE-ja.

Analistët vlerësojnë se lidhja e sistemeve do të krijonte një treg më të madh të karbonit, duke përmirësuar potencialisht disponueshmërinë e lejeve të emetimit dhe duke ua bërë më të lehtë kompanive tregtimin e tyre.

Megjithatë, integrimi më i ngushtë do të sillte edhe detyrime rregullatore, një çështje politikisht e ndjeshme në Britani, ku Brexit u nxit pjesërisht nga dëshira për t’u shkëputur nga rregullat e BE-së.

Dy tregjet e karbonit kanë rregulla dhe mbulim sektorial të ndryshëm, përfshirë dallimet në trajtimin e transportit dhe ndërtesave.

Çmimi i karbonit për transportin rrugor dhe ndërtesat

Për më tepër, sistemi i dytë i BE-së për tregtimin e emetimeve, ETS2, i cili do t’i detyrojë operatorët e naftës dhe gazit të paguajnë për emetimet që lidhen me ngrohjen e ndërtesave dhe karburantet e transportit rrugor, pritet të hyjë në fuqi në vitin 2029.

Taksa e re e karbonit ka të ngjarë të reflektohet në faturat e konsumatorëve, gjë që ka sjellë një vëmendje dhe shqyrtim më të madh publik ndaj ETS2.

Nëse BE-ja dhe Mbretëria e Bashkuar i lidhin tregjet e tyre të karbonit, Britanisë do t’i kërkohet të mbajë çmimin e karbonit mjaftueshëm të përafruar me kërkesat e BE-së.

Zyrtarët e BE-së synojnë të zgjerojnë shtrirjen e sistemit europian të çmimit të karbonit përtej kufijve të bllokut, duke mbrojtur njëkohësisht integritetin e tregut të tyre nga zhvendosja e emetimeve të karbonit drejt vendeve me rregulla më të lehta.

Mbretëria e Bashkuar e sheh këtë si një mundësi për të ulur kostot tregtare dhe për të ruajtur aksesin në tregun europian, pa iu ribashkuar formalisht strukturave rregullatore të BE-së.

Sipas sondazhit të gjerë të opinionit publik të kryer në tetor nga Messina Group, 49% e britanikëve mbështesnin rikthimin e Mbretërisë së Bashkuar në Bashkimin Europian, ndërsa 28.5% ishin kundër. / Euronews