Dy vite pas miratimit të ligjit, 10 licencat mbeten peng, informaliteti lulëzon

Ministri i Financave, Petrit Malaj, ka konfirmuar se qeveria do të rishikojë sërish ligjin për bastet sportive online, megjithëse kanë kaluar më shumë se dy vite nga miratimi i tij dhe janë përfunduar edhe aktet nënligjore. Gara për dhënien e 10 licencave nuk është hapur ende, ndërsa tregu informal vijon të funksionojë jashtë kontrollit të institucioneve. Në Komisionin e Ekonomisë u ngritën pikëpyetje për vonesat, mungesën e të ardhurave në buxhet dhe përfituesit e një tregu që shteti ende nuk ka arritur ta fusë nën kontroll.

Më shumë se dy vite pas vendimit për rikthimin e basteve sportive online, qeveria duket se nuk ka ende një plan për ta çuar procesin deri në fund. Ligji u miratua, u hartuan aktet për zbatimin e tij dhe u përcaktua edhe numri i operatorëve që do të lejoheshin të ushtronin aktivitetin. Megjithatë, kur pritej hapja e garës për licencat, Ministria e Financave njofton se e gjithë çështja duhet të rikthehet për rishikim.

Konfirmimi erdhi nga ministri i Financave, Petrit Malaj, gjatë diskutimeve në Komisionin e Ekonomisë, ku u debatua për vazhdimin e aktivitetit të basteve në tregun informal dhe mungesën e të ardhurave që ky sektor duhet të gjeneronte për buxhetin e shtetit.

Në thelb, deklarata e ministrit konfirmon se vendimi i marrë nga mazhoranca në shkurt të vitit 2024 nuk ka prodhuar ende zbatimin e premtuar. Për më tepër, pas përfundimit të kuadrit ligjor dhe akteve nënligjore, qeveria po kërkon një tjetër ndërhyrje në ligj, pa bërë të ditur se cilat janë problemet konkrete që kërkojnë ndryshim.

Gjatë mbledhjes, deputeti Igli Cara ngriti shqetësimin për faktin se shteti prej vitesh nuk përfiton të ardhura nga ky aktivitet, ndërkohë që bastet vazhdojnë të zhvillohen jashtë sistemit të ligjshëm.

“Prej 7 vitesh në buxhet të shtetit nga bastet nuk ka fituar, nuk i keni të ligjëruara, dhe sot është plotësisht informal dhe të gjithë këtë faturë po ja faturoni biznesit të ndershëm”, deklaroi Cara.

Përgjigjja e Petrit Malajt nuk solli një datë konkrete për nisjen e aktivitetit, por konfirmoi një tjetër shtyrje të procesit. Sipas ministrit, pavarësisht përfundimit të akteve ligjore dhe vendimeve përkatëse, qeveria ka vendosur ta shqyrtojë edhe një herë kuadrin ekzistues.

“Ne kemi mbaruar të gjithë kuadrin ligjor sa i përket basteve online, VKM-të respektive. Qeveria po e rishikon edhe një herë ligjin për të pasur një mbikëqyrje të kujdesshme për të mos pasur probleme sociale. Pasi të mbarojë rishikimi i ligjit aktual do të fillojë operimi i lojërave të fatit”, deklaroi Malaj.

Pra, qeveria pranon se i ka përfunduar përgatitjet ligjore, por nuk është ende e gatshme të nisë procedurën që do t’u japë operatorëve të drejtën për të ushtruar aktivitetin. Argumenti i paraqitur këtë herë është shmangia e problemeve sociale dhe garantimi i një mbikëqyrjeje më të kujdesshme.

Megjithatë, kjo deklaratë ngre një sërë pikëpyetjesh për mënyrën se si është menaxhuar i gjithë procesi. Nëse ligji kishte mangësi në drejtim të kontrollit të operatorëve dhe mbrojtjes së qytetarëve, përse këto probleme nuk u identifikuan përpara miratimit të tij? Dhe nëse aktet nënligjore janë përfunduar, çfarë e pengon konkretisht Ministrinë e Financave të hapë konkurrimin?

Nga rikthimi i basteve te një tjetër shtyrje: çfarë ndodhi me ligjin e vitit 2024?

Në shkurt të vitit 2024, mazhoranca miratoi rikthimin e basteve sportive, por vetëm përmes platformave online. Ndryshe nga modeli i mëparshëm, aktiviteti nuk do të zhvillohej përmes pikave fizike të basteve, të cilat u mbyllën më 1 janar 2019.

Ligji parashikoi një skemë të kufizuar licencimi, me vetëm 10 autorizime për operatorët që do të përmbushnin kriteret e përcaktuara. Një tjetër element ishte identifikimi i pjesëmarrësve përmes dokumenteve të identitetit, me synimin për të vendosur më shumë kontroll mbi aktivitetin dhe përdoruesit e platformave.

Rikthimi në tregun e ligjshëm u paraqit si një mënyrë për të disiplinuar sektorin, për të mbikëqyrur aktivitetin dhe për t’i siguruar shtetit të ardhura nga një industri që kishte vazhduar të funksiononte edhe pas ndalimit të pikave fizike.

Por kalimi nga miratimi i ligjit te zbatimi praktik rezultoi shumë më i ndërlikuar nga sa ishte parashikuar. Institucionet duhej të hartonin aktet nënligjore, të përcaktonin procedurat e licencimit dhe të ndërtonin mekanizmat për kontrollin e operatorëve. Edhe pasi këto etapa u konsideruan të përfunduara, konkurrimi për 10 licencat nuk u hap.

Tashmë, në vend të nisjes së procedurës, qeveria paralajmëron rishikimin e vetë ligjit. Kështu, një proces që duhej të kishte kaluar prej kohësh në fazën e zbatimit, rikthehet sërish në fazën e shqyrtimit institucional.

10 licenca dhe një treg i mbyllur: kush do të përzgjidhet?

Një nga çështjet më të rëndësishme të këtij procesi është numri i kufizuar i licencave. Ligji parashikon vetëm 10 operatorë, duke krijuar një treg ku e drejta për të ushtruar aktivitetin nuk do t’u jepet automatikisht të gjitha subjekteve që plotësojnë kushtet, por vetëm atyre që do të përzgjidhen përmes procedurës përkatëse.

Në këto kushte, mënyra se si do të organizohet konkurrimi merr një rëndësi të veçantë. Kriteret e përzgjedhjes, transparenca e procedurës dhe trajtimi i barabartë i kompanive janë elemente thelbësore për të shmangur çdo dyshim mbi favorizimin e operatorëve të caktuar.

Përpara se të hapë një treg me vetëm 10 vende të disponueshme, qeveria duhet të garantojë se rregullat janë të qarta dhe të njohura për të gjithë. Çdo ndryshim i ligjit në këtë fazë kërkon gjithashtu transparencë, pasi mund të ndikojë drejtpërdrejt në kushtet e konkurrimit dhe në subjektet që synojnë të marrin një licencë.

Deri më tani, ministri Malaj nuk ka sqaruar nëse rishikimi do të prekë numrin e licencave, kriteret për përzgjedhjen e operatorëve, detyrimet financiare apo mekanizmat e kontrollit. Nuk dihet as nëse do të ketë ndryshime që prekin mënyrën e funksionimit të platformave dhe kushtet që duhet të plotësojnë kompanitë.

Informaliteti vazhdon, ndërsa shteti mbetet spektator i një tregu pa licenca

Pikërisht këtu qëndron edhe paradoksi më i madh i kësaj situate. Ndërsa qeveria po shqyrton për herë të dytë kuadrin ligjor për bastet online, aktiviteti informal vazhdon të jetë një problem i ngritur edhe në nivel parlamentar.

Shtyrja e licencimit nuk e ndalon aktivitetin e paligjshëm dhe as nuk garanton kontroll më të mirë mbi platformat që operojnë jashtë sistemit. Përkundrazi, për sa kohë nuk ka operatorë të autorizuar dhe nuk është vënë në funksion skema e re e mbikëqyrjes, mbetet e hapur pikëpyetja se çfarë po bëjnë konkretisht institucionet për të frenuar tregun informal.

Ligjërimi i basteve online, në vetvete, nuk do të thotë se informaliteti do të zhduket. Për këtë nevojiten kontrolle të vazhdueshme, identifikim i platformave të palicencuara, verifikim i operatorëve dhe zbatim i masave ligjore ndaj subjekteve që ushtrojnë aktivitet pa autorizim.

Por as vonesa e përsëritur e licencimit nuk mund të konsiderohet një mekanizëm kontrolli. Nëse qeveria e konsideron të domosdoshëm rishikimin për shkak të pasojave sociale, atëherë duhet të shpjegojë edhe se si po i menaxhon këto rreziqe ndërkohë që tregu informal vijon të funksionojë.

Kështu, ndërsa institucionet diskutojnë për mënyrën se si duhet të organizohet tregu i ligjshëm, mbetet pa përgjigje pyetja se kush po përfiton nga vazhdimi i aktivitetit jashtë kontrollit shtetëror.

Buxheti pa të ardhura, operatorët pa licenca dhe asnjë afat për nisjen

Vonesa ka edhe një kosto financiare për shtetin. Pa përfunduar procesin e licencimit dhe pa nisur aktivitetin e operatorëve të autorizuar, buxheti nuk mund të përfitojë të ardhurat që lidhen me këtë skemë ligjore.

Nuk ka të dhëna të mjaftueshme për të përcaktuar se sa para mund të arkëtoheshin nga licencat dhe aktiviteti i basteve, pasi kjo varet nga niveli i tregut, detyrimet fiskale dhe kushtet që do të vendosen për kompanitë. Megjithatë, fakti që konkurrimi nuk ka nisur do të thotë se edhe mundësia për të krijuar të ardhura nga operatorët e licencuar mbetet e shtyrë.

Kjo është një tjetër çështje që kërkon përgjigje nga Ministria e Financave: përse, pasi ka përfunduar përgatitjen e kuadrit ligjor, shteti nuk ka arritur të kalojë në fazën ku mund të përfitojë ekonomikisht nga aktiviteti që vetë vendosi të rikthejë?

Ndërkohë, çdo ndryshim i ri ligjor mund ta zgjasë edhe më tej këtë proces. Në rast se rishikimi kërkon amendamente në ligjin ekzistues, ato duhet të ndjekin procedurat përkatëse dhe të kalojnë për miratim në Kuvend. Kjo nënkupton një tjetër kalendar institucional, ndërsa deri më tani nuk është bërë publik asnjë afat për përfundimin e rishikimit apo për hapjen e garës.

Në këtë pikë, deklarata e Petrit Malajt lë më shumë pikëpyetje sesa përgjigje. Ministri konfirmoi se ligji dhe aktet nënligjore janë përgatitur, por njëkohësisht njoftoi se zbatimi do të presë përfundimin e një tjetër procesi rishikimi. Nuk u bë e ditur se çfarë nuk funksionon në kuadrin aktual, cilat dispozita do të ndryshohen dhe kur do të jetë gati qeveria për të nisur licencimin.

Në fund, çështja nuk është më thjesht nëse bastet sportive online duhet të rikthehen apo jo. Ky vendim është marrë nga vetë mazhoranca në shkurt të vitit 2024. Problemi është se, më shumë se dy vite më vonë, qeveria ende nuk ka arritur të zbatojë atë që miratoi vetë.

Dhjetë licenca të parashikuara, asnjë garë e hapur, një treg informal që vazhdon dhe një ligj që kërkon sërish ndryshime. Ky është bilanci i deritanishëm i rikthimit të basteve online, ndërsa Petrit Malaj nuk ka dhënë ende një përgjigje se kur do të marrë fund pritja dhe kush do të përfitojë nga tregu që shteti vazhdon ta lërë jashtë kontrollit të plotë.