Brenda lëvizjes studentore pa lider që përmbysi Vuçiçin dhe përgatitet të qeverisë Serbinë

Një lëvizje studentore pa kryetar, pa hierarki tradicionale dhe pa një ideologji të përcaktuar arriti atë që opozita serbe nuk kishte mundur ta bënte për vite: të largonte nga pushteti Aleksandar Vuçiçin. Fitorja e saj në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit 2026 shënoi një kthesë historike për Serbinë, por edhe fillimin e një prove shumë më të vështirë: kalimin nga protesta në qeverisje.

Në një analizë të zgjeruar, Financial Times rindërton historinë e lëvizjes, që lindi nga zemërimi për tragjedinë e Novi Sadit në nëntor 2024, kur shembja e një strehe betoni në stacionin hekurudhor shkaktoi vdekjen e 16 personave.

Ngjarja u shndërrua në simbol të korrupsionit dhe të kapjes së institucioneve nga politika.

Në fillim, studentët kërkonin hetimin e tragjedisë dhe ndëshkimin e përgjegjësve. Por reagimi i autoriteteve dhe ndërhyrjet policore i shtynë protestat drejt një lëvizjeje kombëtare. Universitetet u bllokuan, mësimi u ndërpre dhe studentët nisën të organizoheshin përmes asambleve të hapura, të njohura si plenume.

Një lëvizje që refuzoi të kishte lider

Ajo që e dalloi lëvizjen nga organizimet e zakonshme politike ishte refuzimi për të krijuar një figurë drejtuese.

Programi elektoral, i ndërtuar mbi 11 pika, u përqendrua te lufta kundër korrupsionit dhe nepotizmit, çlirimi i institucioneve nga kontrolli politik dhe përmirësimi i shërbimeve publike.

Studentët shmangën qëllimisht çështjet që tradicionalisht kanë ndarë politikën serbe, mes tyre Kosova, marrëdhëniet me Rusinë dhe integrimi në Bashkimin Europian.

Kjo strategji u mundësoi të bashkonin kandidatë me bindje të ndryshme politike, nga e majta në të djathtë, rreth një objektivi të përbashkët: ndërtimit të institucioneve funksionale dhe të pavarura.

Përpara zgjedhjeve, kandidatëve iu kërkua të nënshkruanin marrëveshje angazhimi, përmes së cilës merrnin përsipër të respektonin parimet dhe programin e lëvizjes.

Fitorja që i dha fund dominimit të Vuçiçit

Sipas rezultateve të raportuara nga Financial Times, Lista Studentore siguroi 52% të votave dhe 140 vende në parlament, duke e lënë partinë e Vuçiçit më shumë se 620 mijë vota pas.

Vuçiçi pranoi humbjen përpara përfundimit të numërimit të votave.

Rezultati merr një rëndësi të veçantë për faktin se erdhi pas 14 vitesh dominimi politik të Vuçiçit dhe pa një përballje të përgjakshme për ndryshimin e pushtetit.

Megjithatë, studentët nuk synojnë të marrin vetë postet qeveritare. Plani i tyre është të rikthehen në universitete dhe të mbajnë rolin e një force mbikëqyrëse ndaj qeverisë së re.

Sfida e vërtetë nis pas fitores

Financial Times paralajmëron se humbja elektorale e Vuçiçit nuk nënkupton automatikisht edhe fundin e sistemit të pushtetit që ai ndërtoi.

Partia e tij dhe aleatët ruajnë rreth 100 vende në parlament, ndërsa strukturat e krijuara gjatë viteve të qeverisjes së mëparshme vazhdojnë të kenë ndikim në institucionet shtetërore.

Vetë Vuçiçi ka deklaruar se pret të rikthehet në pushtet brenda dy vjetësh, ndoshta edhe më herët.

Për qeverinë e re, gjashtë deri në dymbëdhjetë muajt e parë konsiderohen vendimtarë. Ajo duhet të dëshmojë se mund të ruajë unitetin, të garantojë hetime të pavarura për korrupsionin dhe të nisë zbatimin e reformave konkrete.

Hija e revolucionit të vitit 2000

Analiza rikthen në vëmendje edhe rrëzimin e Slobodan Millosheviçit në vitin 2000.

Në atë kohë, protestat masive krijuan shpresën se Serbia do të hynte në një epokë të re demokratike. Megjithatë, qeveritë reformiste nuk arritën të çmontonin rrjetet e vjetra të pushtetit.

Vrasja e kryeministrit Zoran Gjingjiç dhe zhgënjimi që pasoi krijuan kushtet për rikthimin e figurave të regjimit të Millosheviçit, mes tyre edhe Aleksandar Vuçiçin.

Shumë prej studentëve që udhëhoqën lëvizjen e sotme janë fëmijë të brezit që protestoi në vitin 2000. Prindërit e tyre shpresojnë që këtë herë ndryshimi të mos përfundojë thjesht me largimin e një udhëheqësi.

Dallimi kryesor qëndron te përpjekja për të ndërtuar institucione që funksionojnë dhe që nuk varen nga vullneti i një individi.

Për studentët serbë, suksesi përfundimtar nuk do të matet vetëm me largimin e Vuçiçit, por edhe me aftësinë për të kontrolluar ata që do të marrin drejtimin e vendit pas tij.

Një studente e intervistuar nga Financial Times shprehet e bindur se qeveria e re mund t’ia dalë. Por ajo përcjell edhe një paralajmërim të qa