Nga Filip Çakuli
Ka një pyetje që sot endet nëpër korridoret e shtetit shqiptar, por askush nuk po e merr përsipër ta bëjë me zë të lartë:
Kush ia dha Vlora Hysenit certifikatën e sigurisë?
Jo certifikatën e makinës. Jo atë të shëndetit.
Certifikatën e sigurisë.
Sepse kjo grua nuk u bë shefe e një zyre që merret me tenderët e kancelarive. U bë drejtuese e SHISH-it, institucionit që, në parim, duhet të dijë edhe atë që ti nuk di se e di.
Dhe historia e saj shqiptare filloi në një mënyrë që sot duket edhe më interesante.
Në Kosovë, Hyseni kishte qenë në strukturat e inteligjencës dhe kishte mbajtur edhe detyrën e zëvendësdrejtores së AKI-së. Në qershor 2021, ajo u largua nga posti. Arsyeja nuk u bë publike. Dy muaj më vonë, në Shqipëri, Edi Rama e mori si këshilltare për çështjet e sigurisë. Në vitin 2023 e propozoi për drejtuese të SHISH-it. Presidenti e dekretoi.
Pra, në Kosovë: Shkarkohet.
Në Shqipëri: Këshilltare sigurie.
Pak më vonë: Shefe e SHISH-it.
Kjo nuk është karrierë. Është transferim ndërkufitar i sigurisë.
Dhe tani, pas pesë vjetësh, del pyetja e vogël, fare e vogël: Po atëherë, çfarë dinin shqiptarët që nuk dinin kosovarët? Apo çfarë nuk dinin kosovarët që dinin shqiptarët? Apo, më keq akoma: a dinte njeri gjë?
Sepse kur bëhet fjalë për shefin e një shërbimi sekret, cv-ja nuk mjafton. Duhet të ketë edhe një gjë tjetër: kontrolli i sigurisë.
Dhe këtu fillon komedia.
Se në Shqipëri mund të kontrollosh një qytetar për të marrë një leje, një tender, një licencë apo një punë në administratë.
Por për të drejtuar SHISH-in?
Me sa duket duhet vetëm të kesh kaluar kufirin nga Kosova.
Nga këshilltare e Ramës te shefe e SHISH-it
Nuk ka asgjë të jashtëligjshme në vetvete që një kryeministër të emërojë këshilltarin e tij në një detyrë tjetër. Por këtu kemi një rast që sot kërkon shpjegime publike.
Një person që ishte larguar nga struktura drejtuese e inteligjencës së Kosovës, pa u bërë publike arsyeja, kalon shumë shpejt në krahun e kryeministrit shqiptar si këshilltare sigurie.
Pastaj bëhet drejtuese e SHISH-it.
Dhe tani SPAK-u e heton pikërisht për çështje që lidhen me përkrahjen e autorit të krimit dhe zbulimin e akteve ose të dhënave sekrete.
Po pse u nxitua SPAK-u ta arrestonte? Pse nuk priti të vinte në Shqipëri? Urgjenca a bërjes publike të arrestimit dëshmon për një hall të madh prokurorisë speciale. Se edhe Ilir Meta, ish-president, ish-kryeministër, ish-kryetar Kuvendi, u arrestua në mënyrë të turpshme, por SPAK-u lau duart dhe ia la topin policisë..
Këto janë akuza të SPAK-ut dhe jo fajësi e provuar me vendim të formës së prerë.
Këtu skenari bëhet aq absurd, sa edhe një autor humori do ta kthente mbrapsht:
— Kush e kontrolloi për sigurinë?
— SHISH-i.
— Po kush e drejtonte SHISH-in?
— Vlora.
— Po Vlorën kush e kontrollonte?
— …
— Po pse heshtët?
— Sepse ishte sekret.
Ah, mirë. Tani kuptuam gjithçka.
Dhe pastaj erdhi SPAK-u.
Më 22 shtator ndodhi ajo që askush nuk do ta kishte shkruar në një skenar të zakonshëm institucional.
Drejtoresha në detyrë e SHISH-it merr masën e arrestit në shtëpi dhe pezullohet nga detyra.
Problemi është se në atë moment nuk ishte në shtëpi. Ishte në Baku. Po merrte pjesë në një forum ndërkombëtar për luftën kundër terrorizmit, ku merrnin pjesë përfaqësues të shumë vendeve. Masa nuk mund të ekzekutohej menjëherë sepse ndodhej jashtë Shqipërisë. Më pas ajo u kthye dhe iu dorëzua autoriteteve shqiptare në kufirin Kosovë-Shqipëri.
Imagjinoni sallën në Baku. Vlora ngrihet të flasë:
— Të nderuar kolegë, sot do të flasim për bashkëpunimin ndërkombëtar kundër krimit…
Një organizator i afrohet:
— Një sekondë, zonjë.
— Çfarë ka?
— Na erdhi një informacion nga Shqipëria.
— Çfarë informacioni?
— Ju lutem dilni pak jashtë.
— Pse?
— Sepse jeni në kërkim për… informacion.
Në një konferencë për informacionin sekret, shefja e shërbimit sekret shqiptar del jashtë për shkak të një informacioni sekret shqiptar.
Kjo nuk është diplomaci.
Kjo është komedi institucionale.
Po partnerët e aleancës?
Këtu është pyetja që nuk duhet të bëhet në mënyrë histerike, por duhet bërë patjetër:
Kur një drejtuese e shërbimit inteligjent të një vendi anëtar të NATO-s vihet nën hetim për akuza që lidhen pikërisht me sekretet shtetërore, si menaxhohet kjo me shërbimet partnere?
A informohen? A konsultohen? A ka protokoll? A ka koordinim? A ndryshohen menjëherë kanalet e komunikimit? Kush e merr vendimin? Dhe mbi të gjitha: kush kontrollon kontrolluesin?
Eksperti i sigurisë Xhavit Shala ka ngritur pikërisht shqetësimin për ndikimin që një rast i tillë mund të ketë te marrëdhëniet e SHISH-it me shërbimet partnere dhe ka argumentuar se një administrim tjetër institucional, për shembull largimi nga detyra përpara veprimeve procedurale , do të kishte shmangur një pjesë të kësaj goditjeje reputacionale.
Pra, çështja nuk është vetëm: “A ka bërë apo nuk ka bërë gjë Vlora Hyseni”. Këtë do ta përcaktojë gjykata.
Pyetja politike dhe institucionale është tjetër: Si arriti një person, që ishte larguar nga drejtimi i inteligjencës së Kosovës pa një shpjegim publik për arsyen, të kalonte brenda dy vjetësh nga këshilltare e kryeministrit shqiptar në krye të SHISH-it?
Dhe një pyetje tjetër: Kush e firmosi certifikatën e sigurisë?
Shqipëria ka shpikur një procedurë të re. Në vendet normale, kur drejtuesi i një shërbimi sekret bie nën dyshime serioze, institucioni duhet të mbrohet nga vetë kriza.
Në Shqipëri kemi parë një skenar tjetër: shefi i SHISH-it nën hetim, ende në detyrë, jashtë vendit, SPAK-u jep masën, kryeministri e shkarkon, presidenti dekreton, dhe drejtoresha kthehet në kufi.
Gjithçka brenda një dite.
Shteti shqiptar nuk ka më nevojë për seriale. Ka ritmin e Netflix-it. Vetëm se ky serial ka një problem:
Nuk është fiction.
Dhe episodet e ardhshme mund të jenë edhe më interesante, sepse telefoni i Agasit dhe materialet e sekuestruara nga SPAK-u janë raportuar si pjesë e provave që zgjeruan hetimin.
Prandaj sot Shqipëria ka dy pyetje. Njëra është juridike: Çfarë ka bërë Vlora Hyseni?
Tjetra është institucionale: Si u bë Vlora Hyseni shefe e SHISH-it?
E para do të përgjigjet nga gjykata. E dyta duhet të përgjigjet shteti.
Sepse nëse nesër zbulohet se certifikata e sigurisë ishte në rregull, pyetja bëhet edhe më e madhe:
Kush e kontrolloi kontrollin?
Dhe nëse certifikata nuk ishte në rregull…atëherë kemi një problem edhe më të madh.
Sepse nuk na ka dështuar vetëm shefja e SHISH-it. Na ka dështuar edhe ai që i tha: “Je e sigurt për sigurinë.”