Në Shqipëri, një ide e shpallur fillimisht si projekt për promovimin e tolerancës fetare po rikthehet në qendër të debatit politik me një dimension të ri, atë të shtetformimit. Dhe ndërsa në planin zyrtar flitet për një hapësirë të vogël sovrane të Urdhrit Bektashi, të frymëzuar nga modeli i Vatikanit, në rrjetet sociale projekti është kthyer në material për një nga satirat më karakteristike të politikës shqiptare: Edi Rama i paraqitur si “Baba Mondi”, apo si kryegjyshi i një shteti që, në imagjinatën e memeve, duket sikur po e krijon dhe po e administron vetë.
Humori nuk është thjesht humor. Ai është një mënyrë e shpejtë për të shprehur një mosbesim politik që ekziston përtej memeve, perceptimin se në Shqipëri vendimet e mëdha shtetërore lidhen gjithnjë e më shumë me një individ dhe se kufiri mes politikës, diplomacisë, marketingut ndërkombëtar dhe institucioneve po bëhet gjithnjë e më i paqartë.
Nga një ide e pazakontë në një projekt konkret
Edi Rama e bëri publike nismën në shtator 2024, në kuadër të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, pasi projekti u bë i njohur përmes një interviste për The New York Times. Ideja ishte krijimi në Tiranë i një entiteti sovran për Urdhrin Bektashi, në një territor rreth 11 hektarësh, afërsisht një të katërtën e sipërfaqes së Vatikanit. Synimi i deklaruar ishte promovimi i një versioni tolerant të Islamit dhe shfrytëzimi i eksperiencës shqiptare të bashkëjetesës fetare si një mesazh ndërkombëtar.
Në atë moment, propozimi dukej më shumë si një iniciativë diplomatike dhe simbolike sesa si një proces i afërt shtetformimi. Por zhvillimet e gushtit 2026 e kanë ndryshuar perceptimin.
Duket se Edi Rama e ka ndarë mendjen: krijomin e këtij shteti Bektashi.
Më 18 gusht, Intelligence Online raportoi se përgatitjet për projektin janë intensifikuar dhe se drejtuesit e Urdhrit po hedhin hapa për statusin e ardhshëm dhe për përfaqësimin jashtë Shqipërisë. Sipas raportimit, autoritetet shqiptare mund ta formalizojnë statusin në muajt e ardhshëm. Në të njëjtin raport përmenden edhe diskutime për pasaporta dhe një monedhë të mundshme, “bek”, e cila do të lidhej me çmimin e arit.
Me aa duket po shkohet te konkretizimi juridik.
Këtu ndodhet ndryshimi thelbësor: debati nuk është më vetëm “a është kjo një ide e çuditshme?”, por “çfarë forme juridike dhe politike do të marrë kjo ide nëse zbatohet?”.
Ajo që nisi si një deklaratë e bujshme e Edi Ramës, sot duket se po hyn në një fazë tjetër. Ideja për krijimin e një shteti bektashi në Tiranë nuk është më vetëm një prej atyre deklaratave politike që prodhojnë debat për disa ditë. Ajo po kërkon të marrë formë juridike dhe, mbi të gjitha, po shoqërohet me një vullnet të qartë politik të kryeministrit për ta çuar deri në fund.
Kjo është edhe arsyeja pse rrjetet sociale kanë gjetur mënyrën e tyre për ta komentuar. Rama po shfaqet në meme si “Baba Mondi”, sikur kryeministri dhe Kryegjyshi Botëror i Bektashinjve të jenë shkrirë në një personazh të vetëm. Është humor, por është edhe një mënyrë për të përmbledhur perceptimin se sa fort është lidhur Rama me këtë projekt.
Në fakt, pas humorit qëndron një zhvillim politik shumë më serioz.
Kur Rama e shpalli idenë e shtetit bektashi, shumëkush e konsideroi si një projekt spektakolar, të vështirë për t’u realizuar dhe me shumë pikëpyetje kushtetuese. Por kryeministri nuk u tërhoq. Përkundrazi, ai e përsëriti në mënyrë të vazhdueshme dhe tashmë ka deklaruar se do ta miratojë shtetin Bektashi.
Nuk diskutohet më vetëm nëse kryeministri e ka seriozisht. Pyetja tashmë është se si do të ndërtohet juridikisht ajo që Rama e quan “shtet bektashi”.
Dhe këtu fillon pjesa më interesante.
Sepse Shqipëria mund të jetë duke u afruar drejt krijimit të një forme institucionale që nuk ka një precedent të zakonshëm në rajon. Nuk bëhet fjalë për një shtet klasik që shkëputet nga territori shqiptar, me ushtri, taksa dhe një aparat të pavarur shtetëror. Vetë Rama ka folur për një model të veçantë, të krahasueshëm në disa aspekte me Vatikanin, por pa kopjuar modelin e tij.
Pra, ajo që po synohet duket më shumë si krijimi i një entiteti me status të veçantë, të lidhur me Kryegjyshatën Botërore Bektashiane dhe me një regjim të përcaktuar qartë nga ligji.
Pikërisht këtu qëndron sfida.
Në politikë mund të thuash “shtet”. Në ligj duhet të përcaktosh se çfarë do të thotë kjo fjalë.
Cilat janë kufijtë e këtij entiteti? Çfarë kompetencash do të ketë? Kush do ta përfaqësojë? Çfarë marrëdhënieje do të ketë me institucionet shqiptare? A do të ketë status diplomatik? Si do të trajtohen çështjet fiskale, administrative dhe të sigurisë?
Janë këto pyetje që tani duhet t’u japë përgjigje ligji.
Dhe këtu Rama ka bërë një zgjedhje politike të qartë. Ai nuk po e lë më këtë çështje në nivelin e një ideje për të cilën mund të flitet pafund. Ai po e shtyn drejt institucionit.
Kjo ka edhe një shpjegim politik.
Projekti i shtetit bektashi i jep Ramës mundësinë të paraqesë Shqipërinë si një vend të tolerancës fetare dhe si një pikë referimi për një komunitet me shtrirje ndërkombëtare. Në një kohë kur Shqipëria kërkon të rrisë profilin e saj ndërkombëtar, një projekt i tillë mund të shitet si një tjetër element i “modelit shqiptar” të bashkëjetesës fetare.
Por ekziston edhe ana tjetër e medaljes.
Sa më shumë që projekti afrohet me ligjin, aq më pak mund të mbetet vetëm një histori politike. Ai do të duhet të përballet me Kushtetutën, me konceptin e sovranitetit dhe me parimin e barazisë së komuniteteve fetare.
Kjo është arsyeja pse faza që po vjen është shumë më e rëndësishme se deklaratat e para.
Nëse Rama e miraton në qeveri dhe e çon përpara në Kuvend, projekti do të hyjë në një terren ku nuk mjafton më vullneti politik. Do të duhet një arkitekturë juridike që të përcaktojë saktësisht çfarë po krijohet.
Dhe pikërisht këtu mund të fillojë përplasja e vërtetë politike.
Opozita do ta shohë si një tjetër projekt personal të Ramës. Mbështetësit do ta paraqesin si një mundësi historike për Shqipërinë dhe për bektashizmin. Juristët do të kërkojnë të dinë nëse modeli është i pajtueshëm me Kushtetutën. Ndërsa opinioni publik vazhdon të jetë i ndarë.
Kështu, nga njëra anë kemi dokumentet, ligjet dhe procedurat. Nga ana tjetër kemi “Rama-Baba Mondi”.
Por pas shakasë së rrjeteve sociale fshihet një realitet i ri politik: kryeministri e ka marrë përsipër personalisht këtë projekt dhe po përpiqet ta çojë nga ideja në institucion.
Nëse ia del, “shteti bektashi” do të jetë një nga trashëgimitë më të pazakonta të periudhës së gjatë të qeverisjes Rama.
Për momentin, megjithatë, historia nuk është më te pyetja nëse Rama e tha seriozisht.
Ai e ka dhënë përgjigjen e tij: po.
Tani mbetet të shihet nëse këtë “po” politik do ta kthejë dot në një “po” juridik.
Dhe pikërisht aty do të fillojë beteja e vërtetë për shtetin bektashi