Një defekt në infrastrukturën e komunikimit të kontrollit të trafikut ajror shkaktoi ndërprerjen masive të fluturimeve në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, duke pezulluar për më shumë se katër orë nisjet e avionëve në të gjithë vendin. Autoritetet amerikane nuk kanë gjetur deri më tani prova për një sulm kibernetik, por hetimet për të përcaktuar shkakun e plotë të incidentit vijojnë.
Sipas shpjegimeve paraprake, problemi lidhej me mbingarkesën e pajisjeve të rrjetit të telekomunikacionit, përfshirë çelësat e komunikimit dhe router-at, të cilët nuk arritën të përballonin volumin e të dhënave që transmetohej.
Sekretari amerikan i Transportit, Sean Duffy, bëri të ditur se sistemi i kontrollit të trafikut ajror mbështetet ende në teknologji të vjetruar, përfshirë pajisje analoge dhe linja komunikimi me kabllo bakri, disa prej të cilave datojnë që nga vitet 1980.
Sipas tij, mbingarkesa shkaktoi paqëndrueshmëri dhe mospërputhje në të dhënat që transmetoheshin përmes rrjetit, duke prekur komunikimin dhe sistemet e radarëve në qendrat e kontrollit të trafikut ajror.
Përballë rrezikut që kjo situatë mund të krijonte për sigurinë e fluturimeve, Administrata Federale e Aviacionit (FAA) vendosi të pezullojë nisjet e avionëve në të gjithë territorin amerikan.
Duffy shpjegoi se autoritetet preferuan të ndalonin përkohësisht trafikun e ri ajror, në vend që të lejonin fluturime në kushte kur funksionimi i sistemeve të komunikimit dhe gjurmimit nuk mund të garantohej plotësisht.
A ishte një sulm kibernetik?
Një nga pikëpyetjet kryesore pas incidentit ishte mundësia e një sulmi kibernetik ose e një ndërhyrjeje të qëllimshme në sistemet kritike të aviacionit amerikan.
Sekretari i Sigurisë Kombëtare, Markwayne Mullin, deklaroi se deri në momentin e konferencës për shtyp nuk ishte identifikuar asnjë provë që ndërprerja të ishte shkaktuar nga një sulm kibernetik.
“Ne nuk kemi parë asnjë provë që kjo të ketë qenë një sulm kibernetik”, ishte mesazhi i tij, ndërsa shtoi se nuk kishte tregues për një kërcënim ndaj sigurisë kombëtare.
Mullin përjashtoi gjithashtu ndonjë lidhje mes incidentit dhe ndërprerjes së madhe që preku shërbimet e Microsoft gjatë kësaj jave.
Megjithatë, ai nuk e përjashtoi mundësinë e një ndërhyrjeje me siguri absolute, duke pranuar se hetimet nuk mund të japin ende një garanci 100%. Deri tani, sipas tij, nuk ka indikacione që mbështesin pistën e një sulmi kibernetik.
Teknologjia e vjetër, dobësia e sistemit amerikan të aviacionit
Incidenti ka rikthyer në vëmendje gjendjen e infrastrukturës teknologjike të kontrollit ajror në SHBA.
Duffy kritikoi faktin se një sistem kaq jetik për sigurinë e miliona pasagjerëve vazhdon të mbështetet në teknologji të vjetruar, ndërkohë që shumë sektorë të tjerë kanë kaluar prej kohësh në rrjete moderne me fibra optike dhe pajisje të avancuara.
Ai paralajmëroi se pa investime të konsiderueshme për modernizimin e infrastrukturës, probleme të ngjashme mund të përsëriten.
Sipas tij, nevojiten rreth 50 miliardë dollarë shtesë për të përfunduar modernizimin e sistemit të kontrollit të trafikut ajror dhe për të garantuar funksionimin e tij në kushte më të sigurta.
Pse u ndaluan fluturimet?
Në rastet kur sistemet e komunikimit të kontrollit ajror pësojnë ndërprerje, kontrollorët mund të kenë vështirësi në shkëmbimin e informacionit me pilotët dhe në monitorimin e pozicionit të avionëve.
Komunikimi i vazhdueshëm dhe informacioni i saktë mbi pozicionin e çdo avioni janë thelbësorë për ruajtjen e distancave të sigurisë dhe shmangien e përplasjeve në ajër.
Për këtë arsye, pezullimi i nisjeve u konsiderua një masë parandaluese. Avionët që ndodheshin tashmë në ajër u lejuan të vijonin drejt destinacioneve të tyre dhe të uleshin, ndërsa nisjet e reja u ndaluan deri në rikthimin e funksionimit të sistemeve.
Edhe pse ndërprerja zgjati më shumë se katër orë, pasojat në transportin ajror vijuan edhe pas rifillimit të fluturimeve, për shkak të anulimeve, vonesave dhe nevojës për të riorganizuar avionët dhe ekuipazhet.
Sipas vlerësimeve të kompanisë së të dhënave të aviacionit Cirium, rreth 1.5 milionë udhëtarë u prekën nga anulimet dhe vonesat.
Ngjarja ka hapur një debat të ri në SHBA mbi sigurinë dhe qëndrueshmërinë e infrastrukturës kritike, duke ngritur pikëpyetje se si një problem në një rrjet komunikimi mund të shkaktojë paralizimin e një prej sistemeve më të mëdha të aviacionit në botë.