Lideri demokrat Berisha ka deklaruar se “Votimi i detyrueshëm i qytetarëve është një mekanizëm për të mbrojtur të drejtën e votës nga blerja dhe manipulimi”.
Votimi i detyrueshëm i qytetarëve mund të jetë një mekanizëm për të mbrojtur të drejtën e votës nga blerja dhe manipulimi. Nuk është një zgjidhje që zhduk korrupsionin zgjedhor, por meriton të diskutohet seriozisht në Shqipëri. Kur pjesëmarrja zgjerohet, vendimmarrja politike mbështetet në një përfaqësim më të gjerë të shoqërisë dhe partitë duhet të kërkojnë besimin përtej militantëve dhe rrjeteve të tyre të organizuara.
Arsyetimi është i thjeshtë: kur shumë qytetarë qëndrojnë në shtëpi, votat e kontrolluara nga interesat, varësia ekonomike apo presioni politik mund të fitojnë peshë më të madhe në rezultat. Nëse pjesëmarrja rritet, pesha relative e këtyre votave mund të zvogëlohet. Partive u duhet të bindin edhe qytetarin e zhgënjyer, të pavarurin, të riun dhe atë që mendon se politika nuk e përfaqëson.
Por duhet të jemi të saktë: pjesëmarrja e detyrueshme nuk e bën votën automatikisht të lirë. Blerësi i votës mund të vazhdojë të blejë preferencën politike, edhe kur qytetari është i detyruar të paraqitet në votim. Prandaj kjo reformë do të kishte vlerë vetëm nëse shoqërohej me mbrojtjen e fshehtësisë së votës, hetimin e financimeve të paligjshme dhe ndëshkimin e presionit mbi zgjedhësit.
Përvoja ndërkombëtare tregon se kjo ide nuk është e panjohur për demokracitë. Australia e zbaton votimin e detyrueshëm dhe parashikon një penalitet administrativ prej 20 dollarësh australianë për mospjesëmarrjen pa arsye të vlefshme. Megjithatë, ekziston edhe kundërshtimi parimor se qytetari duhet të ketë lirinë të mos marrë pjesë. Ky kundërshtim duhet dëgjuar dhe trajtuar me seriozitet.
Përpara se t’i kërkojë qytetarit të votojë, shteti duhet t’i krijojë mundësinë reale për ta bërë këtë. Kjo kërkon lista të sakta, qendra votimi të arritshme, lehtësi për personat me aftësi të kufizuara, zgjidhje për të sëmurët dhe procedura të besueshme për shqiptarët jashtë vendit. Nuk mund të ndëshkohet qytetari për pengesat që ia ka krijuar vetë administrata.
Edhe sanksionet, nëse vendosen, duhet të jenë të lehta, proporcionale dhe të shoqëruara me të drejtën e ankimit. Sëmundja, urgjencat familjare, pamundësia objektive dhe pengesat administrative duhet të jenë arsye për përjashtim. Një gjobë që rëndon mbi të varfrin, ndërsa për të pasurin është e papërfillshme, do të krijonte një pabarazi të re. Përjashtohen ndëshkimet që prekin punësimin, pensionin, ndihmën ekonomike apo shërbimet publike.
Po aq thelbësore është që evidentimi i pjesëmarrjes të administrohet në mënyrë të pavarur dhe me mbrojtje të të dhënave personale. Listat e pjesëmarrjes nuk duhet të kthehen në instrument kontrolli për punëdhënësit, administratën apo strukturat partiake. Duhet të verifikohet vetëm përmbushja e detyrimit, duke mbetur e pamundur lidhja e qytetarit me përmbajtjen e votës.
Një ndryshim i tillë kërkon debat publik, vlerësim të përputhshmërisë kushtetuese dhe marrëveshje të gjerë politike. Duhet të përgatitet me kohë dhe me rregulla të qarta, që qytetarët ta kuptojnë dhe administrata të jetë në gjendje ta zbatojë njësoj për të gjithë.
Votimi i detyrueshëm mund t’ia vështirësojë punën manipulimit vetëm nëse shteti garanton votën e lirë. Përgjegjësia e qytetarit për të marrë pjesë duhet të ecë bashkë me përgjegjësinë e shtetit për ta mbrojtur nga blerja, kërcënimi dhe kontrolli politik. Demokracia forcohet kur qytetari shkon në votim dhe e di se, brenda kabinës, vendos vetëm ai.