Spitalet europiane përgatiten për luftë dhe në gatishmëri nuk po vihen vetëm ushtritë, por edhe sistemet shëndetësore. Sulmet me raketa, armët kimike e biologjike dhe rreziku i viruseve të krijuara me inteligjencë artificiale po shtojnë shqetësimin e ekspertëve të NATO-s. Ndërkohë, qeveritë europiane po rritin shpenzimet ushtarake dhe po forcojnë krahun lindor të aleancës.
Sipas tyre, përgatitja për luftë nuk mund të kufizohet vetëm te ushtritë. Një konflikt i madh mund të shkaktojë një numër masiv viktimash dhe të vendosë nën presion të paprecedentë spitalet, furnizimin me ilaçe dhe personelin mjekësor. Spitalet, mjekët dhe infrastruktura shëndetësore po përballen me nevojën për t'u përgatitur për skenarë ekstremë, nga sulmet me raketa dhe dronë deri te përdorimi i armëve kimike, biologjike dhe bërthamore, raporton Newsmax Balkans.
Në këtë kontekst, gjeneral brigade Petter Iversen, kryekirurg i Forcave të Armatosura të Norvegjisë dhe kryetar i Komitetit të Shefave të Shërbimeve Mjekësore Ushtarake të NATO-s, vlerëson se një sistem shëndetësor i përgatitur është pjesë thelbësore e sigurisë kombëtare. “Një shoqëri e shëndetshme është një shoqëri rezistente.
Nëse jeni rezistentë, mund t'i përballoni presionet nga kundërshtarët”, deklaroi Iversen për Euronews. Përgatitja, sipas tij, nënkupton jo vetëm aftësinë për të trajtuar të plagosurit, por edhe sigurimin e furnizimeve mjekësore, trajnimin e personelit dhe përshtatjen e spitaleve për të përballuar disa emergjenca njëkohësisht.
Një nga shqetësimet më të mëdha për sigurinë europiane lidhet me zhvillimin e inteligjencës artificiale dhe mundësinë që ajo të përdoret për krijimin e agjentëve biologjikë të rrezikshëm. Edhe pse kjo teknologji mund të përshpejtojë zhvillimin e ilaçeve dhe trajtimeve të reja, ekspertët paralajmërojnë se ajo mund të shfrytëzohet edhe nga aktorë keqdashës për të zhvilluar viruse të modifikuara dhe armë biologjike.
Laurent Muschel, drejtor dhe zëvendësshef i Autoritetit të Përgatitjes dhe Reagimit ndaj Emergjencave Shëndetësore të BE-së, paralajmëron se kërcënimet e së ardhmes mund të jenë të vështira për t'u parashikuar. “Nuk e dini me çfarë po përballeni, sepse mund të jetë një virus i krijuar me inteligjencë artificiale ose një shtet që po zhvillon një virus të ri”, u shpreh ai.
Muschel theksoi se siguria biologjike do të jetë një nga prioritetet kryesore, duke nënvizuar nevojën për rregulla dhe sisteme mbikëqyrjeje që kontrollojnë përdorimin e inteligjencës artificiale në këtë fushë. “Është një teknologji fantastike për zhvillimin e ilaçeve të reja, por mund t'u ndihmojë edhe aktorëve të këqij të krijojnë mjete shumë të fuqishme”, paralajmëroi ai.
Edhe Iversen e konsideron kombinimin e biologjisë sintetike, bioinformatikës dhe inteligjencës artificiale një rrezik që merret shumë seriozisht nga strukturat e NATO-s. Sipas tij, përdorimi i armëve të shkatërrimit në masë, qofshin kimike, bërthamore apo biologjike, përbën një nga kërcënimet më të rënda për shëndetin e popullsisë.
Për t'u përgatitur ndaj këtyre skenarëve, autoritetet europiane po punojnë për zhvillimin e trajtimeve me spektër të gjerë, të cilat mund të përdoren edhe përpara se të identifikohet saktësisht lloji i agjentit biologjik. Mes tyre janë antiviralët me spektër të gjerë dhe antitrupat monoklonalë, që mund të ofrojnë mbrojtje fillestare përballë kërcënimeve të ndryshme.
Pavarësisht rritjes së ndërgjegjësimit për rreziqet, përgatitja e sistemeve shëndetësore europiane mbetet e pabarabartë. Vendet që kufizohen me Rusinë dhe shtetet në krahun lindor të NATO-s janë më të vetëdijshme për kërcënimin dhe po ndërmarrin hapa konkretë. Iversen përmendi Gjermaninë, Norvegjinë dhe vendet Baltike e nordike si shtete që po investojnë në rritjen e kapaciteteve spitalore, shtimin e shtretërve dhe zgjerimin e shërbimeve shëndetësore.
Megjithatë, sipas tij, ndërtimi i spitaleve dhe shtimi i pajisjeve nuk mjaftojnë. Personeli mjekësor duhet të trajnohet për të punuar në kushte të pazakonta, ndërsa sistemet shëndetësore duhet të jenë më fleksibël. Në kohë paqeje, shërbimet mjekësore janë shumë të specializuara, por në rast lufte mund të jetë e nevojshme që personeli dhe institucionet të marrin përsipër detyra më të gjera për të përballuar fluksin e papritur të pacientëve.
Një tjetër pikë e dobët është furnizimi me ilaçe dhe pajisje mjekësore. Iversen argumenton se Europa duhet të kombinojë rezervat strategjike me zgjerimin e kapaciteteve të prodhimit vendas, në mënyrë që të mos varet vetëm nga furnizimet e jashtme gjatë një krize. Përvoja e luftës në Ukrainë ka shërbyer si një paralajmërim konkret për atë që mund të përballen sistemet shëndetësore europiane në rast të një konflikti të madh.
Spitalet dhe ambulancat janë vënë në shënjestër të sulmeve, ndërsa personeli mjekësor është detyruar të punojë në kushte të rrezikshme. Përveç trajtimit të urgjencave, lufta ka krijuar nevoja të mëdha për rehabilitim dhe shërbime të shëndetit mendor. Jarno Habicht, ish-drejtues i zyrës së Organizatës Botërore të Shëndetësisë në Ukrainë, tha për Euronews se konflikti ka rritur ndjeshëm nevojën për trajtime të specializuara të traumave dhe rehabilitim.
“Ne kemi mijëra amputime më shumë nga ato që do të kishim pa luftën”, deklaroi ai, duke iu referuar pasojave të rënda fizike të konfliktit. Një tjetër problem madhor është shëndeti mendor, si për popullsinë e prekur nga lufta, ashtu edhe për mjekët dhe infermierët që punojnë nën presion të vazhdueshëm.
Habicht theksoi se përgatitja nuk duhet të përqendrohet vetëm te ndërtesat dhe pajisjet, por mbi të gjitha te njerëzit që mbajnë në funksion sistemin shëndetësor. “Ju nevojitet një ndërtesë e mirë dhe një hapësirë e sigurt. Por në fund të fundit, gjithçka varet nga fakti nëse infermierët janë aty, nëse mjekët janë aty dhe nëse është i pranishëm personeli mbështetës”, u shpreh ai.