Sulmet kibernetike, sabotimet, fatkeqësitë natyrore dhe rreziku i konflikteve kanë shtyrë gjithnjë e më shumë shtete të hartojnë plane emergjence për qytetarët. Rekomandimi kryesor është që çdo familje të ketë rezerva ushqimore, ujë, ilaçe, para të gatshme dhe mjete komunikimi për të përballuar ditët e para të një krize.
“Vetëm nëntë vakte e ndajnë njerëzimin nga anarkia”. Kjo thënie e gazetarit amerikan Alfred Henry Lewis po merr një kuptim të veçantë në një kohë kur shumë qeveri po u bëjnë thirrje qytetarëve të përgatiten për situata të papritura emergjente.
Tri ditë, ose 72 orë, janë periudha në të cilën qytetarët duhet të jenë në gjendje të përballojnë vetë nevojat bazë, në rast se ndërpritet energjia elektrike, furnizimi me ujë apo komunikimi. Gjatë kësaj kohe, shërbimet e emergjencës duhet të përqendrohen fillimisht te personat që kanë më shumë nevojë për ndihmë.
Përveç tërmeteve, përmbytjeve, zjarreve dhe fatkeqësive të tjera natyrore, shqetësim për qeveritë janë bërë edhe sulmet kibernetike, sabotimet ndaj infrastrukturës dhe fushatat e dezinformimit që mund të shkaktojnë panik në popullatë. Në këtë panoramë përfshihen edhe rreziqet që lidhen me përdorimin e inteligjencës artificiale nga kriminelët për të identifikuar dobësi në sistemet informatike.
Eksperti i sigurisë kibernetike Alessio Pennasilico paralajmëron se një incident që në fillim duket i kufizuar mund të sjellë pasoja shumë më të mëdha. Ai përmend mundësinë që një sulm kibernetik apo një akt fizik sabotimi të shkaktojë probleme zinxhir në shërbimet jetike. Si shembull sjell ndërprerjen masive të energjisë elektrike që paralizoi Italinë në vitin 2003, e cila nisi pas rrëzimit të një peme në Zvicër.
Për këtë arsye, disa shtete kanë hartuar udhëzues të posaçëm për familjet. Në Britaninë e Madhe, përmes fushatës “Be Ready”, qeveria u kërkon qytetarëve të kenë rezerva për të paktën 72 orë. Lista përfshin nëntë litra ujë për person, ushqime që nuk kërkojnë gatim, elektrik dore, radio me bateri, ilaçe dhe bateri të jashtme për telefonat. Rekomandohet gjithashtu mbajtja e parave të gatshme, pasi gjatë një krize mund të mos funksionojnë pagesat elektronike dhe bankomatët.
Qytetarëve u këshillohet të kenë një plan familjar, të përcaktojnë vendet ku mund të takohen në rast emergjence dhe të bashkëpunojnë me fqinjët. Udhëzimet mund të shkarkohen dhe të printohen, në mënyrë që të përdoren edhe në rast se interneti nuk funksionon.
Edhe Franca ka publikuar udhëzuesin “Tous responsables”, ku përfshihen kërcënime si sulmet kibernetike, sabotimet, krizat shëndetësore, aksidentet industriale dhe luftërat. Autoritetet rekomandojnë që çdo familje të ketë një paketë emergjence me gjashtë litra ujë për person, ushqime, ilaçe, kopje të recetave mjekësore, para të gatshme dhe çelësa rezervë të banesës.
Në Suedi, përgatitja shkon edhe më tej. Qeveria u kërkon qytetarëve të jenë në gjendje të përballojnë të paktën një javë pa ndihmën e institucioneve publike. Përveç ushqimeve, ujit dhe ilaçeve, rekomandohet mbajtja e një radioje me bateri, e cila mund të përdoret për të marrë informacion edhe kur interneti është jashtë funksionit. Banka qendrore këshillon gjithashtu që çdo i rritur të mbajë në shtëpi rreth 1 mijë korona suedeze, afërsisht 91 euro, si dhe karta bankare të sistemeve të ndryshme. Për personat që marrin trajtime të vazhdueshme mjekësore rekomandohet një rezervë ilaçesh për një muaj.
Në Holandë, përmes fushatës «Denk vooruit», mbi 8.5 milionë familje kanë marrë një broshurë me udhëzime për t’u përgatitur për 72 orë pa shërbimet jetike. Rekomandimi është që çdo i rritur të mbajë 70 euro në para të gatshme dhe çdo fëmijë 30 euro, mundësisht në kartëmonedha të vogla dhe monedha. Po ashtu, çdo person duhet të ketë tre litra ujë në ditë, ushqime, radio dhe bateri të jashtme për pajisjet elektronike.
Gjermania rekomandon rezerva për dhjetë ditë, megjithëse tri ditët e para konsiderohen si pikënisja. Udhëzuesi i agjencisë federale të mbrojtjes civile përfshin këshilla për sigurimin e ujit, ushqimeve, ilaçeve, parave të gatshme dhe pajisjeve që nevojiten gjatë një ndërprerjeje të energjisë elektrike. Autoritetet paralajmërojnë se një sulm ndaj infrastrukturës mund të prekë njëkohësisht spitalet, supermarketet, bankomatët dhe sistemet e furnizimit.
Përgatitja nuk kufizohet vetëm në familje. Në Shtetet e Bashkuara, më 30 shtator 2026, sekretari i Mbrojtjes, Pete Hegseth, prezantoi programin “Fortress America”, i cili synon të garantojë funksionimin e bazave ushtarake edhe në rast se një sulm kibernetik apo sabotim ndërpret rrjetin elektrik civil. Plani përfshin pavarësinë energjetike, rezervat e karburantit, municioneve dhe ilaçeve, si dhe mbrojtjen fizike dhe informatike të instalimeve ushtarake.
Në Japoni, vëmendja kryesore është te tërmetet dhe pasojat e tyre. Qytetarëve u kërkohet të mbajnë rezerva uji dhe ushqimesh për të paktën tri ditë, por mundësisht për një javë. Rekomandohet gjithashtu të kenë ilaçe, pajisje për higjienën personale dhe një çantë të gatshme për evakuim. Një këshillë tjetër praktike është fiksimi i mobilieve pas mureve, për të shmangur rrëzimin e tyre gjatë lëkundjeve të tërmetit. Autoritetet promovojnë edhe një metodë të thjeshtë: blerjen e produkteve në sasi pak më të mëdha dhe zëvendësimin e tyre gradualisht, në mënyrë që familjet të kenë gjithmonë rezerva në shtëpi.
Ndërsa në Tajvan, përgatitja përfshin edhe mundësinë e një konflikti ushtarak dhe të luftës hibride. Udhëzuesi i shpërndarë për familjet trajton skenarë si sabotimi i kabllove nënujore, ndërprerja e internetit dhe dëmtimi i infrastrukturës jetike. Qytetarëve u kërkohet të kenë rezerva për një javë dhe një çantë për evakuim të menjëhershëm. Në rast se interneti ndërpritet, rekomandohet marrja e informacionit përmes radios ose pranë institucioneve publike lokale.
Pavarësisht dallimeve mes vendeve, mesazhi i qeverive është pothuajse i njëjtë: çdo familje duhet të jetë e përgatitur për ditët e para të një emergjence, pa pritur që ndihma të mbërrijë menjëherë. Uji, ushqimet e konservuara, ilaçet, radioja, elektrikët e dorës dhe paratë e gatshme janë ndër gjërat që rekomandohet të mos mungojnë në asnjë banesë.
Qëllimi nuk është të krijohet panik, por të shmanget papërgatitja në një moment kur shërbimet jetike mund të ndërpriten. Tri ditët e para mund të jenë vendimtare për sigurinë e familjeve, ndaj përgatitja paraprake shihet gjithnjë e më shumë si një përgjegjësi e çdo qytetari.
