Dmytro, 54 vjeç, e priti autobusin me të evakuuarit nga Oleshky duke vështruar pa pushim drejt horizontit. Ushtari ukrainas priste të shihte bashkëshorten e tij, Larisa, nga e cila lufta e kishte ndarë për 1711 ditë. Kur ajo zbriti të shtunën pasdite, ai e puthi disa herë dhe e përqafoi fort, pa dashur ta lëshonte nga krahët.
Larisa ishte mes qindra qytetarëve ukrainas që, pas gati pesë vitesh ndarje, u kthyen në territorin e kontrolluar nga Ukraina nga qyteti i pushtuar i Oleshky-t, në rajonin e Khersonit. Evakuimi u realizua gjatë një armëpushimi të përkohshëm të kërkuar nga Papa Leone XIV, me ndihmën e Zonjës së Parë të SHBA-së, Melania Trump, në ndërmjetësimin e tij.
Të lidhura
None found
Pas ribashkimit të çiftit qëndrojnë vite urie, vuajtjesh dhe përpjekjesh për të mbijetuar. Gjatë qëndrimit në qytetin e pushtuar nga forcat ruse, Larisa humbi rreth një të tretën e peshës trupore. Çifti kishte mundur ta largonte vajzën e tyre, por Larisa zgjodhi të qëndronte: ajo druhej se mund të ndalohej në pikat ushtarake ruse gjatë të ashtuquajturit proces të “filtrimit”, ku ukrainasit u nënshtroheshin marrjeve në pyetje, shpesh poshtëruese dhe të dhunshme. Shpresa e saj se gjendja do të përmirësohej nuk u përmbush.
Në vitin 2023, Oleshky u përfshi nga përmbytje të mëdha pas shembjes së digës së Nova Kakhovkës, për të cilën autoritetet ukrainase kanë fajësuar Rusinë. Luftimet e ashpra në vitet pasuese e rënduan më tej krizën humanitare. Në shtator, sipas autoriteteve ukrainase, qytetit i mungonin ushqimet, furnizimet bazë, energjia elektrike, gazi dhe ilaçet.
Banorë të tjerë i thanë CNN se nuk kishin marrë furnizime ushqimore që nga vera. Një grua tregoi se kishte më shumë se një vit pa ngrënë bukë dhe se ishte mbajtur kryesisht me domate e tranguj të rritur në kopshtin e saj.
Për Oleksandr, një tjetër të evakuuar, largimi nga Oleshky ishte si të shpëtonte nga ferri. Ai i tha CNN se nuk ishte ndier kurrë më mirë në jetën e tij. Për të mbijetuar, kishte përdorur ushqime të konservuara dhe turshi që banorët kishin lënë në apartamente.
Mbërritjen e të evakuuarve e bëri të ditur në “Telegram” presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky. Ai falënderoi Melania Trump për ndihmën në ndërmjetësimin e marrëveshjes, si dhe gazetarët, drejtuesit politikë e të gjithë ata që kishin tërhequr vëmendjen ndërkombëtare te gjendja në Oleshky. Sipas tij, vëmendja e botës ndihmon në shpëtimin e njerëzve.
Melania Trump shkroi në rrjetin social X se operacioni në Oleshky tregonte se njerëzimi mund të vihej mbi luftën. Të dielën, Zonja e Parë amerikane e quajti armëpushimin një sukses dhe përgëzoi Rusinë e Ukrainën për bashkëpunimin në operacionin humanitar.
Në evakuim mori pjesë edhe Avokati i Popullit i Ukrainës, Dmytro Lubinets, i cili shkoi në Oleshky për t’i shoqëruar personalisht banorët. Ai e përshkroi operacionin si jashtëzakonisht të vështirë, por shprehu shpresën se përvoja mund të përdoret si model për evakuime të tjera humanitare. Për CNN, Lubinets tha se kishte qenë një përvojë pozitive dhe e veçantë negociimi me palën ruse, me Melania Trump në rol koordinues.
Lubinets shtoi se edhe vendbanime të tjera përballen me mungesa të ngjashme ushqimesh dhe ilaçesh. Sipas tij, Ukraina synon të vazhdojë përpjekjet për shpëtimin e civilëve.
Ushtria ukrainase njoftoi se të dielën evakuoi edhe 167 persona nga zona të rajonit të Khersonit që përballeshin çdo ditë me bombardime ruse. Mes tyre ishin 22 fëmijë dhe 21 persona me lëvizshmëri të kufizuar. Armëpushimi përfundoi më 1 nëntor dhe, sipas Lubinets, të dyja palët i respektuan angazhimet gjatë gjithë operacionit.
Rruga e kthimit ishte e vështirë. Ato që çonin drejt Oleshky-t ishin të minuara dhe të mbushura me mbetje automjetesh e dronësh, ndërsa evakuimi i drejtpërdrejtë përmes lumit Dnipro nuk mund të kryhej. Pas dy ditësh pune për çminimin e rrugëve, banorët që donin të largoheshin u nisën të premten përmes gadishullit të Krimesë, të pushtuar nga Rusia, drejt Anapës, në rajonin rus të Krasnodarit.
Udhëtimi vijoi me avion nga Anapa në Gomel të Bjellorusisë dhe më pas me autobus drejt Ukrainës. Mes të evakuuarve ishte Mykhailo Paliy, i cili u bashkua me familjen pas tre vitesh ndarje. Bashkëshortja e tij, Zhanna Ptakhova, dhe vajzat Elizaveta e Daria ishin larguar më herët nga Oleshky, ndërsa ai kishte qëndruar për t’u kujdesur për shtëpinë familjare.
Pa energji elektrike, gaz dhe ngrohje, Mykhailo e kishte përshtatur banesën për të mbijetuar: ndërtoi një sobë, mbajti pula dhe mbolli një kopsht për të siguruar ushqim. Kur autobusi mbërriti, ai i njohu vajzat menjëherë mes njerëzve të tjerë, që kur ato ishin ende brenda.
Sipas Institutit për Studimin e Luftës (ISW), në fazat e para të luftimeve rreth 40 për qind e banorëve të Oleshky-t u larguan drejt territoreve nën kontrollin e Ukrainës. Para luftës, qyteti kishte afro 24 mijë banorë. Mijëra të tjerë mbetën aty, sepse nuk mundën ose nuk deshën të largoheshin.
Edhe gjatë këtij operacioni, disa banorë vendosën të qëndronin në Oleshky, ndërsa një grup tjetër zgjodhi të shkonte në Rusi. Autoritetet ruse njoftuan se grupi i dytë u prit në një qendër të përkohshme akomodimi në Simferopol, në Krime.
Për familjet që u panë sërish pas vitesh larg njëra-tjetrës, kthimi në Ukrainë hap një kapitull të ri pas frikës, izolimit dhe vuajtjeve. Ngjarjet në Oleshky tregojnë pasojat humanitare të luftës dhe rëndësinë e marrëveshjeve që u japin civilëve mundësinë të shpëtojnë.
