Përballë shtimit të përplasjeve mes policisë dhe protestuesve, kryeministri shqiptar, Edi Rama, ka njoftuar masa të reja ligjore në fushën e sigurisë. Protestuesit kërkojnë dorëheqjen e tij.
Nga Faustine Vincent, LE MONDE
Lëvizja e protestës kundër qeverisë nuk po zbehet në Shqipëri, pavarësisht rritjes së represionit policor. Të hënën, më 2 nëntor, studentët dolën sërish në rrugët e Tiranës, kryeqytetit, për të kërkuar dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama, për të kërkuar kushte më të mira jetese dhe për të protestuar kundër korrupsionit. Dy javë më parë, pedagogët e universiteteve iu bashkuan lëvizjes në shenjë solidariteti, duke mbështetur bojkotin e mësimit.
Ky vend i Ballkanit, me 2,3 milionë banorë, është tronditur që nga maji nga protesta të përditshme kundër qeverisë. Deri më tani paqësore, ato morën një karakter të dhunshëm që prej 13 tetorit, kur mijëra studentë iu bashkuan lëvizjes. Protestuesit dënojnë reagimin “joproporcional” të forcave të rendit – të cilat përdorin topa uji, plumba gome dhe gaz lotsjellës – dhe përshkruajnë një klimë “terrori”.
Përballë shtimit të dëmtimeve të ndërtesave publike dhe private, si dhe përplasjeve mes policisë dhe protestuesve, kreu i qeverisë njoftoi masa të reja ligjore për “t’i dhënë fund dhunës dhe anarkisë urbane”. Gjoba të rënda, që mund të arrijnë deri në 500 000 lekë (5 500 €), do t’u vendosen atyre që kryejnë akte dhune ose plaçkitjeje në hapësirat publike, ose që “fshehin [identitetin e tyre]”, por edhe “çdo personi që zgjedh të qëndrojë në një turmë”, duke ngritur shqetësimin se mund të ndëshkohen edhe protestues që nuk kanë kryer vetë asnjë akt dhune. Ndërsa paga mesatare mujore bruto në Shqipëri është 930 euro, Edi Rama tha se frymëzohet nga “modeli francez: ai që shkatërron, paguan”.
“Regjistër i posaçëm elektronik”
Masat e reja, shumica e të cilave hynë në fuqi më 28 tetor, i japin gjithashtu policisë të drejtën të “kufizojë grumbullimet deri në 72 orë” në disa zona, “në rast rreziku të menjëhershëm për dhunë”. Gjithashtu, do të krijohet një “regjistër i posaçëm elektronik” për personat që dyshohen se kanë kryer vepra penale kundër shtetit, rendit publik dhe sigurisë publike, njoftoi Edi Rama, pa dhënë hollësi të mëtejshme. Sipas të dhënave zyrtare të siguruara nga media BIRN, 319 protestues, mes tyre 38 të mitur, janë arrestuar nga 13 deri më 31 tetor.
Kreu i qeverisë, i cili përjashton mundësinë e dorëheqjes, deklaroi më 24 tetor se ishte “në kontakt të përhershëm” me Italinë dhe Francën për të menaxhuar lëvizjen e protestës, duke vlerësuar se “plaga e terrorizmit urban të antifashistëve është shfaqur me dhunë të verbër në të tre vendet tona njëkohësisht”. Edi Rama pretendon gjithashtu se “aktorë të huaj që nuk dëshirojnë anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Evropian” po e instrumentalizojnë lëvizjen. Vendi, kandidat për në BE, synon t’i bashkohet asaj që në vitin 2030. Komisioni Evropian, duke mbajtur një qëndrim të kujdesshëm, dënoi dhunën gjatë protestave, por bëri thirrje që reagimi i policisë “të mbetet brenda kornizës së ligjit dhe të jetë proporcional”.
Që prej 13 tetorit, “situata është përkeqësuar ndjeshëm”, shprehet e shqetësuar Dea Nini, avokate dhe themeluese e DOKKOD Lab, e cila dokumenton shkeljet e të drejtave të njeriut dhe luftën kundër pandëshkueshmërisë në Shqipëri. “Forca e përdorur nga policia ishte e panevojshme ose joproporcionale në një numër të konsiderueshëm rastesh”, pohon ajo.
Një protestues 28-vjeçar, i plagosur rëndë në sy, u desh të transferohej në Itali për të marrë trajtim të specializuar. “Nga këndvështrimi i të drejtave të njeriut, situata po i vë në provë institucionet demokratike shqiptare pikërisht në momentin kur vendi kërkon të integrohet në Bashkimin Evropian”, thekson avokatja. Sipas bilancit të fundit të Ministrisë së Brendshme, 347 persona janë plagosur, mes tyre 201 policë, 107 protestues dhe 39 kalimtarë.
“Përçmimi” i kryeministrit
Njoftimi i masave që synojnë protestat e ka shtuar zemërimin e protestuesve, të indinjuar nga “arroganca” dhe “përçmimi” i kryeministrit, i cili është në pushtet prej trembëdhjetë vitesh. Arditi, një student 23-vjeçar që preferon të dëshmojë me një pseudonim, i thotë gazetës Le Monde se është “thellësisht i zhgënjyer dhe i shqetësuar”. “Në vend që të marrë përgjegjësitë përballë situatës, Edi Rama vazhdon të bëjë deklarata që vetëm sa e shtojnë zhgënjimin e popullsisë.”
I riu e konsideron “edhe më të papranueshme dhunën e ushtruar ndaj protestuesve”. “Si të rinj dhe studentë, ne meritojmë të na dëgjojnë, në vend që të na konsiderojnë si një kërcënim”, shprehet ai.
I akuzuar se nuk u kushton vëmendje kërkesave, Edi Rama shfaqet rregullisht para zyrave të tij, duke vendosur karrige mbi të cilat vendos etiketa me fjalën “dialog”. Ai pretendon se është i gatshëm të diskutojë me studentët dhe pedagogët, veçanërisht për problemet në universitete dhe spitale. “Kjo është thjesht një fasadë për mediat, veçanërisht ato të huaja”, vlerëson Gresa Hasa, kërkuese e asociuar në grupin kërkimor Balkans in Europe Policy Advisory Group.
“Ai dëshiron të shfaqet si i gatshëm për dialog, por kjo nuk është e vërtetë.”
Protestuesit, të cilët këmbëngulin se nuk kanë asnjë udhëheqës, “e refuzojnë edhe ata çdo dialog”, sqaron studiuesja: “Ata nuk kërkojnë vetëm largimin e Ramës apo kushte më të mira për të studiuar, por ndryshime strukturore për të vendosur demokracinë dhe shtetin e së drejtës.”
Analistja thekson karakterin “autoritar” të projektligjit të njoftuar nga qeveria. “Të gjithë do të jenë objektiv i masave të reja të sigurisë”, shprehet ajo me keqardhje. “Edi Rama është i dëshpëruar, sepse shpresonte që lëvizja e protestës të zhdukej pas verës, por ajo po zgjerohet gjithnjë e më shumë. Prandaj ai po kërkon çdo mënyrë të mundshme për ta shtypur.”
Nga ana e tij, opozita, përmes zëvendëskryetarit të Partisë Demokratike, Belind Këlliçi, ka dënuar vullnetin “për të mbytur protestat dhe për të kontrolluar rrjetet sociale”.
Megjithatë, humbja në Serbi e udhëheqësit nacionalist Aleksandar Vuçiç përballë lëvizjes studentore, në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit, u ka rikthyer shpresën protestuesve shqiptarë.
“Ky është një precedent shumë i rëndësishëm”, analizon Gresa Hasa. “Vuçiçi dhe Rama erdhën në pushtet në të njëjtën kohë. Humbja e Vuçiçit shënon fundin e një epoke në rajon. Studentët shqiptarë shpresojnë që diçka e ngjashme të ndodhë edhe këtu, sepse, ashtu si studentët serbë, ata kërkojnë shtetin e së drejtës dhe të jetojnë në një vend demokratik, në vend që të detyrohen të emigrojnë jashtë vendit.”
