Stillo Papadhima, sot 101 vjeç – Dëshmia e një të mbijetuari në kampet naziste
Në moshën 101-vjeçare, Stillo Papadhima mbetet një nga dëshmitarët e fundit të gjallë të tmerrit të kampeve naziste gjatë Luftës së Dytë Botërore. Jeta e tij përfaqëson një histori të rrallë qëndrese, sakrifice dhe mbijetese përballë një prej periudhave më të errëta të historisë njerëzore.
I lindur në vitin 1925, Stillo humbi babanë që në moshën vetëm 5-vjeçare, duke u rritur nën kujdesin e nënës dhe vëllezërve e motrave më të mëdhenj. Në rini, ai u angazhua me forcat Nacional-Çlirimtare, duke qenë pjesë e batalionit të Kuçit. Por në dhjetor të vitit 1943, pas shpërbërjes së formacionit partizan, pjesëtarët u urdhëruan të shpërndaheshin dhe të ktheheshin në shtëpitë e tyre.
Gjatë kthimit drejt fshatit të tij, Nivicë, Stillo Papadhima, së bashku me disa partizanë të tjerë, u kap në Borsh nga forcat gjermane. Ky moment shënoi fillimin e një kalvari të gjatë vuajtjesh: ai u mbajt dhe u transferua nga një burg në tjetrin, për të përfunduar më pas në Selanik.
VIDEO
Nga Selaniku, bashkë me dhjetëra të burgosur të tjerë nga zona e Sarandës dhe Gjirokastrës, u nis me tren drejt Kampit të Augsburgut në Gjermani, ku mbërriti në fund të korrikut 1944. Kampi ishte një nënkamp i sistemit nazist të përqendrimit dhe strehonte të burgosur nga shumë vende të botës, përfshirë amerikanë, britanikë, rusë, polakë, si dhe të burgosur nga vende të tjera të Europës.
Sipas dëshmisë së tij, të burgosurit detyroheshin të kryenin punë fizike, kryesisht në bujqësi dhe shërbime të detyruara, si mjelja e lopëve, korrja e jonxhës, kultivimi i patateve, si dhe pastrimi i qytetit nga dëmet e bombardimeve.
Një nga momentet më prekëse të rrëfyera prej tij lidhet me shpëtimin e një grupi hebrenjsh. Stillo tregon se rreth 20 hebrenj u strehuan në kapanonin e shqiptarëve për t’i shpëtuar transferimit nga forcat gjermane. Shqiptarët u dhanë veshje nga të tyret, duke ndihmuar në fshehjen dhe shpëtimin e tyre.
Ai kujton gjithashtu ditën e çlirimit të kampit nga forcat amerikane, një moment që u shndërrua në festë për të gjithë të burgosurit, pas muajsh të tërë urie, dhune dhe poshtërimi.
Rikthimi drejt Shqipërisë nuk ishte i lehtë. Megjithatë, malli për vendlindjen dhe familjen i dha forcë për të përballuar vështirësitë. Dita e mbërritjes në Nivicë, së bashku me vëllanë dhe ish-të burgosurit e tjerë, u kthye në një festë për gjithë fshatin, me banorët që u mblodhën në qendër për t’i pritur.
Me ardhjen e demokracisë, fëmijët e tij i mundësuan Stillo Papadhimës të vizitonte sërish kampin e Augsburgut në Gjermani, një moment tejet emocional dhe simbolik, si rikthim në vendin ku kishte përjetuar një nga periudhat më të vështira të jetës së tij.
Sot, në moshën 101-vjeçare, Stillo Papadhima mbetet një dëshmi e gjallë e historisë, një zë i rrallë që kujton krimet e nazizmit dhe sakrificën e atyre që mbijetuan për të treguar të vërtetën.
