Nga Albert Vataj
Shkodra ka marrë një tjetër vlerësim që e vendos emrin e saj në hartën ndërkombëtare të destinacioneve që synojnë një turizëm më të qëndrueshëm dhe më të përgjegjshëm: “Green Destinations Bronze Award”.
Lajmin e ka bërë të ditur kryetari i Bashkisë Shkodër, Benet Beci, duke e cilësuar këtë certifikim si një hap të rëndësishëm në përpjekjen për ta pozicionuar Shkodrën si një destinacion turistik ku zhvillimi ekonomik nuk shkëputet nga mbrojtja e natyrës, trashëgimisë dhe mirëqenia e komunitetit.
Kjo nuk është thjesht një dekoratë simbolike. Në filozofinë e Green Destinations, qëndrueshmëria e një destinacioni nuk matet vetëm me bukurinë e peizazhit, por me mënyrën se si ai menaxhon turizmin, mbron natyrën dhe trashëgiminë, përfshin komunitetin, trajton çështjet klimatike e mjedisore dhe krijon një ekonomi turistike që mund të qëndrojë në këmbë edhe në afat të gjatë. Green Destinations International thotë se në programet e saj marrin pjesë më shumë se 600 destinacione në 60 vende, ndërsa programi i certifikimit të fondacionit është i akredituar nga Global Sustainable Tourism Council (GSTC) që prej vitit 2018.
Çfarë do të thotë në të vërtetë “Bronze”?
Është e rëndësishme të sqarohet edhe vetë natyra e këtij vlerësimi.
“Bronze Award” nuk duhet interpretuar si një renditje e Shkodrës si “destinacioni i tretë më i mirë” apo si një medalje e thjeshtë turistike. Është një nivel fillestar i një procesi të strukturuar të vlerësimit të qëndrueshmërisë së destinacionit, që synon të masë dhe të përmirësojë performancën në një sërë fushash.
Këto fusha përfshijnë, ndër të tjera, menaxhimin e destinacionit, natyrën dhe biodiversitetin, mjedisin dhe klimën, kulturën dhe traditat, mirëqenien sociale, si dhe ekonominë dhe mikpritjen. Programet e Green Destinations synojnë pikërisht që destinacionet të mos mjaftohen me deklarimin se janë “të gjelbra”, por të ndërtojnë politika, praktika dhe mekanizma të matshëm të qëndrueshmërisë.
Prandaj, për Shkodrën ky vlerësim duhet parë më pak si një pikëmbërritje dhe më shumë si një pikënisje e re.
Bronzi është një njohje, por njëkohësisht edhe një përgjegjësi, të vazhdohet puna për të avancuar drejt niveleve të tjera të certifikimit dhe, mbi të gjitha, për ta kthyer konceptin e turizmit të qëndrueshëm në praktikë të përditshme.
Një qytet që e ka “destinacionin e gjelbër” në ADN-në e vet
Në rastin e Shkodrës, koncepti i destinacionit të gjelbër nuk është një identitet i krijuar artificialisht për nevojat e marketingut.
Shkodra e ka një pasuri natyrore që e bën këtë pretendim të besueshëm, Liqenin e Shkodrës, lumin Buna, Alpet Shqiptare, luginat, pyjet, zonat e mbrojtura, peizazhet rurale dhe biodiversitetin e jashtëzakonshëm të territorit.
Por veçantia e saj nuk qëndron vetëm te natyra.
Shkodra është një nga ato destinacione ku natyra dhe kultura nuk mund të ndahen.
Nga qyteti historik te lagjet tradicionale; nga muzetë dhe monumentet te Marubi; nga trashëgimia fetare te traditat artizanale; nga muzika dhe humori shkodran te gastronomia; nga Shiroka e Zogaj te Velipoja dhe nga liqeni drejt Alpeve e Thethit, territori krijon një mozaik turistik ku vizitori nuk konsumon vetëm një peizazh, por përjeton një mënyrë jetese.
Dhe pikërisht këtu gjendet potenciali më i madh i Shkodrës.
Ajo mund të mos jetë thjesht një vend ku shkohet për të parë një monument, për të bërë një fotografi apo për të kaluar një natë.
Mund të jetë një destinacion ku natyra, historia, kultura, gastronomia dhe komuniteti përbëjnë një përvojë të vetme.
Nga Liqeni te Alpet, një territor me shumë fytyra
Shkodra është ndoshta një nga destinacionet shqiptare me kontrastin më të jashtëzakonshëm gjeografik.
Në pak orë udhëtim mund të kalosh nga peizazhi liqenor te bregdeti i Adriatikut dhe prej aty drejt peizazheve alpine.
Liqeni i Shkodrës është një prej pasurive natyrore më të rëndësishme të rajonit. Buna, një nga lumenjtë e rëndësishëm të Shqipërisë, krijon një tjetër korridor të jashtëzakonshëm natyror. Në veriperëndim shfaqet bota alpine e Thethit dhe Alpeve, ndërsa në perëndim shtrihet Velipoja, me ekosistemet dhe hapësirat e saj bregdetare.
Mes tyre ndodhet vetë Shkodra,: qyteti që e ka ndërtuar identitetin e tij përmes një marrëdhënieje të gjatë me liqenin, lumin, malin dhe detin.
Kjo pasuri krijon një avantazh të jashtëzakonshëm për turizmin e qëndrueshëm, sepse mundëson diversifikimin e ofertës turistike.
Turizmi i natyrës.
Turizmi kulturor.
Turizmi i aventurës.
Çiklizmi.
Ecjet malore.
Turizmi gastronomik.
Turizmi i trashëgimisë.
Turizmi liqenor.
Turizmi bregdetar.
Fotografia dhe vëzhgimi i shpendëve.
Nëse menaxhohen me kujdes, këto mund të ndihmojnë që turizmi të mos përqendrohet vetëm në disa javë të verës.
Shkodra nuk është vetëm natyrë, është edhe kujtesë
Një nga avantazhet më të mëdha të Shkodrës është se “e gjelbra” e saj nuk kufizohet te pemët dhe malet.
Një destinacion i qëndrueshëm është edhe ai që mbron identitetin kulturor të komunitetit që e pret vizitorin.
Dhe Shkodra ka një identitet të jashtëzakonshëm.
Është qyteti i fotografisë së Marubëve, i traditës muzikore, i teatrit, i letërsisë, i humorit, i artizanatit, i arkitekturës, i kulinarisë dhe i një qytetarie me karakter të dallueshëm.
Kjo trashëgimi është një kapital turistik po aq i rëndësishëm sa peizazhi.
Në një epokë kur turistët po kërkojnë gjithnjë e më shumë autenticitet, destinacionet nuk konkurrojnë vetëm me plazhe, hotele apo infrastrukturë. Ato konkurrojnë me historinë e tyre, me karakterin, me mënyrën se si jetojnë njerëzit dhe me aftësinë për t’i ofruar vizitorit diçka që nuk mund ta gjejë kudo.
Në këtë pikë, Shkodra ka një avantazh të rrallë.
Ajo nuk ka nevojë të shpikë një identitet turistik. Ka nevojë ta ruajë, ta sistemojë dhe ta bëjë të kuptueshëm për botën.
Një vlerësim që duhet të kthehet në politikë konkrete
Por pikërisht këtu fillon edhe sfida.
Një certifikim ndërkombëtar nuk mund të jetë qëllim në vetvete.
Nëse Shkodra dëshiron ta shndërrojë këtë njohje në një histori suksesi të qëndrueshëm, ajo duhet ta përdorë certifikimin si instrument për përmirësim të vazhdueshëm.
Kjo do të thotë më shumë menaxhim të mbetjeve, mbrojtje të biodiversitetit, përdorim më racional të ujit dhe energjisë, transport më të qëndrueshëm, mbrojtje të hapësirave natyrore, reduktim të presionit mbi zonat e brishta, mbështetje për bizneset lokale dhe një përfshirje më të madhe të komuniteteve në vendimmarrjen turistike.
Do të thotë gjithashtu që rritja e numrit të turistëve nuk duhet të jetë matësi i vetëm i suksesit.
Turizëm i mirë nuk është ai që sjell vetëm më shumë njerëz; është ai që sjell më shumë vlerë pa dëmtuar atë që njerëzit vijnë të shohin.
Ky është thelbi i qëndrueshmërisë.
Komuniteti duhet të jetë përfituesi i parë
Një nga parimet më të rëndësishme të turizmit të qëndrueshëm është që komuniteti lokal të mos shndërrohet thjesht në spektator të zhvillimit turistik.
Shkodrani duhet të përfitojë nga turizmi.
Fermeri duhet të ketë mundësi të shesë prodhimin e tij.
Artizani duhet të ketë treg për punën e vet.
Restoranti lokal duhet të mund të promovojë gastronominë tradicionale.
Banori i zonave malore duhet të ketë mundësi të ndërtojë një ekonomi familjare nga mikpritja, pa e braktisur vendin.
Kjo është arsyeja pse koncepti i “Green Destination” është shumë më i gjerë se “destinacion ekologjik”.
Ai lidhet me ekonominë lokale, mirëqenien sociale, kulturën dhe qeverisjen e destinacionit, krahas mbrojtjes së mjedisit.
Nëse këto hallka funksionojnë së bashku, turizmi bëhet jo një industri që konsumon territorin, por një mekanizëm që e ndihmon territorin të jetojë më mirë.
Nga Saranda te Shkodra, një standard që po hyn në hartën shqiptare
Vlerësimi i Shkodrës vjen edhe në një moment kur Shqipëria po përpiqet të pozicionojë disa prej destinacioneve të saj në rrjetet ndërkombëtare të turizmit të qëndrueshëm.
Saranda mori “Green Destinations Bronze Award” në vitin 2025, pas një procesi që përfshiu më shumë se 100 kritere dhe indikatorë të qëndrueshmërisë dhe një auditim të pavarur në terren.
Kjo tregon se debati për turizmin shqiptar po zhvendoset gradualisht nga pyetja “sa turistë mund të sjellim?” drejt një pyetjeje shumë më të rëndësishme:
“Çfarë lloj turizmi duam të ndërtojmë?”
Shkodra ka mundësinë të jetë një nga përgjigjet më të mira të Shqipërisë ndaj kësaj pyetjeje.
Një certifikim që duhet të bëhet premtim
“Green Destinations Bronze Award” është, pra, një lajm i mirë për Shkodrën.
Por rëndësia e tij më e madhe nuk qëndron te diploma apo logoja.
Qëndron te mundësia që kjo njohje të shndërrohet në një kontratë të re me territorin.
Një kontratë për të mbrojtur Liqenin.
Për të ruajtur Bunën.
Për të mbrojtur Alpet.
Për të mos lejuar që zhvillimi turistik të shkatërrojë peizazhin që e bëri Shkodrën të dëshirueshme.
Për të ruajtur trashëgiminë e qytetit.
Për të mbështetur komunitetet lokale.
Për të zhvilluar një turizëm që nuk e konsumon Shkodrën, por e pasuron atë.
Dhe mbi të gjitha, për të kuptuar se “e gjelbra” nuk është vetëm një ngjyrë e natyrës, por një mënyrë e të menduarit për të ardhmen.
Shkodra e ka marrë tashmë një njohje ndërkombëtare.
Tani vjen pjesa më e vështirë dhe më e bukur, ta meritojë çdo ditë atë emër.
Nga Liqeni te Alpet, nga Shiroka e Zogaj te Velipoja, nga qendra historike te fshatrat malore, Shkodra ka gjithçka për të ndërtuar një model turizmi ku bukuria nuk shfrytëzohet deri në shterim, por ruhet për brezat.
Sepse një destinacion i vërtetë i gjelbër nuk është ai që thjesht duket bukur në fotografi.
Është ai që, edhe pasi fotografitë janë larguar, mbetet i bukur, i jetueshëm dhe i qëndrueshëm për njerëzit që e kanë shtëpi.