Nafta po rikthehet në territorin e ankthit gjeopolitik. Çmimi i arit të zi po shkon drejt rritjes së tij më të madhe javore që nga mesi i korrikut, ndërsa përshkallëzimi i ri i konfliktit mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit ka ringjallur frikën se furnizimet energjetike nga Lindja e Mesme mund të përballen me ndërprerje të zgjatura.
Në tregjet ndërkombëtare, Brent-i është ngjitur pranë 96 dollarëve për fuçi, duke shënuar një rritje prej rreth 7.6% gjatë javës, ndërsa West Texas Intermediate (WTI) amerikan ka kaluar 92 dollarët dhe ka regjistruar një rritje javore prej më shumë se 10%. Kjo e vendos naftën përballë një prej javëve më të forta të vitit, me investitorët që po përfshijnë në çmime një prim gjithnjë e më të madh të rrezikut gjeopolitik.
Pas kësaj lëvizjeje të tregjeve qëndron një pyetje shumë më e madhe se vetë çmimi i një fuçie: çfarë do të ndodhë me qarkullimin e naftës nëse Ngushtica e Hormuzit mbetet nën kërcënimin e konfliktit?
Hormuzi është një nga arteriet më të rëndësishme energjetike të planetit. Çdo përshkallëzim që prek lundrimin tregtar në këtë korridor mund të krijojë një efekt zinxhir: më pak transport, më shumë pasiguri, prime më të larta sigurimi, vonesa në furnizime dhe, në fund, presion mbi çmimet në tregjet globale.
Një javë që ndryshoi sërish psikologjinë e tregut
Rritja e çmimeve vjen pas rikthimit të tensioneve ushtarake mes Uashingtonit dhe Teheranit, pas një periudhe qetësie relative. Sulmet amerikane në fillim të javës u pasuan nga kundërpërgjigjja iraniane ndaj objektivave dhe bazave amerikane në rajon, duke krijuar frikën e një cikli të ri përshkallëzimi.
Në të njëjtën kohë, tensionet janë shtrirë përtej përplasjes së drejtpërdrejtë SHBA–Iran. Forcat iraniane kanë kërcënuar dhe shënjestruar lundrimin në Ngushticën e Hormuzit, ndërsa sulmet me raketa dhe dronë janë drejtuar edhe ndaj vendeve të Gjirit dhe aleatëve të Shteteve të Bashkuara, përfshirë Kuvajtin, Bahreinin dhe Jordaninë.
Edhe Izraeli ka lënë të hapur mundësinë e rifillimit të operacioneve ushtarake, duke paralajmëruar se një sulm i ri iranian mund të sjellë një kundërpërgjigje të re. Kjo e bën situatën edhe më të brishtë dhe tregjet edhe më të ndjeshme ndaj çdo deklarate politike apo zhvillimi ushtarak.
Hormuzi, pika ku gjeopolitika takohet me ekonominë
Ajo që i tremb më shumë tregjet nuk është vetëm lufta, por mundësia që lufta të kthehet në pengesë fizike për furnizimin energjetik.
Në ditët e fundit, numri i anijeve që kanë kaluar nëpër Hormuz ka rënë ndjeshëm krahasuar me mesataren e mëparshme, duke shtuar shqetësimin për sigurinë e transportit. Në të njëjtën kohë, autoritetet amerikane kanë deklaruar se qarkullimi i naftës përmes kësaj rruge po rikuperohet, çka ka frenuar deri diku një rritje edhe më të fortë të çmimeve.
Por tregu i naftës nuk pret domosdoshmërisht që furnizimi të ndërpritet plotësisht për të reaguar. Mjafton rreziku.
Dhe pikërisht ky është mekanizmi që po shihet tani: sa më shumë rritet pasiguria mbi sigurinë e anijeve dhe vazhdimësinë e transportit, aq më i lartë bëhet primi që tregjet vendosin mbi çmimin e naftës.
A mund të shkojë Brent-i drejt 100 dollarëve?
Pyetja tashmë nuk është më hipotetike.
Disa analistë kanë paralajmëruar se një ndërprerje e zgjatur e transportit në Hormuz mund ta shtyjë Brent-in edhe më lart. JPMorgan ka vlerësuar se çdo muaj shtesë ndërprerjeje mund të shtojë rreth 7–8 dollarë në çmimin e Brent-it, ndërsa një skenar tre-mujor do ta çonte mesataren mujore në rreth 114 dollarë për fuçi. Goldman Sachs ka paralajmëruar gjithashtu se Brent-i mund të arrijë deri në 120 dollarë nëse pengesat në transport përmes Hormuzit vazhdojnë.
Megjithatë, këto janë skenarë rreziku, jo parashikime të sigurta. Çmimi i naftës do të varet nga kohëzgjatja e konfliktit, ritmi i rikthimit të transportit detar, reagimi i prodhuesve të tjerë dhe aftësia e tregut për të kompensuar mungesat e mundshme.
Goditja nuk ndalet te nafta
Një rritje e qëndrueshme e çmimit të naftës nuk është thjesht një statistikë e bursave. Ajo përkthehet në karburante më të shtrenjta, transport më të kushtueshëm, kosto më të larta prodhimi dhe presion të ri inflacionist.
Sidomos tregu i naftës së rafinuar po shfaq shenja tensioni. Në Evropë, premiumi i naftës diesel ka arritur nivele jashtëzakonisht të larta, i ndikuar nga ndërthurja e konfliktit në Lindjen e Mesme, kufizimeve të furnizimit dhe rezervave më të ulëta.
Pra, një konflikt që zhvillohet mijëra kilometra larg konsumatorit evropian mund të ndihet shumë shpejt në pompën e karburantit, në faturën e transportit dhe në çmimin e mallrave.
Nafta po tregon edhe një herë se sa e brishtë është ekonomia globale përballë gjeopolitikës. Një raketë, një anije e ndaluar, një kërcënim për Hormuzin apo një deklaratë e vetme politike mund të përkthehet brenda pak orësh në miliarda dollarë ndryshim në tregjet energjetike.
Dhe ndërsa Brent-i afrohet te 100 dollarët, bota po ndjek me ankth atë që ndodh në një korridor detar të ngushtë, por me peshë të jashtëzakonshme: Ngushtica e Hormuzit.
Sepse nëse Hormuzi tronditet, nuk është vetëm nafta ajo që lëviz. Lëviz ekonomia globale.
AV/KJ